MI CARDANI ME-

diolanensis medici, Ut^

DE Rsr.vm Varietate, ei- * R I XVII. lam denu6 ab in numeri»

^ mendis fumma cura ac ftudiorepur-i gati, &priftino nito- ri redituri.

ADIECTVS est CAPITVM. r*. xua dc feotentiarum notatu digniiUiua* rum IN D£X iuiU0Ixnus.

Cum CriuUtrPniaUgio.Ctf.Mmtji. B A S I L E /E,

ILLVSTRISS. PRIN

CIPI TRIDENTINO,BRI-

S C 1 A N O N 1 'q__V e episcopo AC CARDINALI, Pisfefto regionis Infubriic, CHRISTOPHORO M A D R VTI O, H I E- RONrMVS CAR.DANVS Medio» laneniis Medicus, S. F. X>.

V I c V N Q_y £ res diui- nas atque humanas di- ligendus contemplati funt, optime Princeps, illud prscipuum in Di- uinis admirantur, quod tam diuerfa, atq; adeo inter fe dilieretia, ab uno indiuiduo ac fim plicifsimo principio prodeant : in huma- nis,qu6d cum ta exiguo corpore, breuiq; uita,acramgraui materi® impedimento, noftra mens ad cceleftia penetrare potue- rit. Quae quum & ego mecu ipfe reutilue- re, duo illa maxima effe exiftimaiii, utab illa fcilicet inuiolata unitate atqj indiui- dua, infinita perpetu6,uaria'q; ac lingulis temporibus diuerfa proHuerent; & quod hac mortalia,quantum illis liceret,ad di- uinitatem contenderent, ac prope accede rcnt.Duo igitur chm fine capita huius ad- a ^ mira-

1 P t 5 T O t A

mirabilis procefTus, primum quod & Vni- uerfi principiii eft , quo diuina atq; immor talis natura in hajc mortalia atque caduca diffunditur : alterum quo humana mens mortalia atqj caduca, rtudio atq; fcientia ad diuinu illud principiu contrario quali ordine reuocet;hocfecudum genus, quod folum noftrum eft, tanti fecerunt maiores noftriurPythagoraseSamo in^gyptum ut Magos adiret,tranfierit; deinde in Cre- tam ac Lacedsmonem; Plato Italiam & iEgyptu ex Athenis adierit. Qudd exem- plum fecuti medici, etiam clariores ferme omnes,16ginquifsimas regiones peragra- runt.Tantaenim eftfapientiae dulcedo, la gloriofa poffefsio, tam utilis exercitatio eius, tam diuinus amor fru dius illius , tam fecura quies in eius contemplatione,uto- mnes homines hoc naturali defiderio te- neantur. Quam obrem neq;miror,maiore8 noftros fcientiarum & difciplinarum in- uentores, pro dijs coluifle, quod &. bene- ficio humani generis & propria excellen- tia,dij uiderentur:tamerli quod alieno do- no fruerentur,adijs multum differret. Sic Apollinem ob mulicf , jGfculapium medi- cine,Minoem legum, Mercurium arithmo ticse.Cererem &Bacchum ob agriculturse inuentionempro dijs habuerunt. Verum,

utreot ,

NVNCVPATORIA.

ntreor, non minor etiam laus eorum eft, quiiam inuenta pofteris fcrib en do tradi- derint,quam ipforum inuentorum.Vt mi- nus etiam mirum fit, libros praeclaros atqj bibliothecas adeO fuifle cordi , atq; in ho- nore apud maximos ac prf ftantifsimos re ges. Alexader Homeri carmina eo fcrinio conclufit, quo Darius unguenta feruarefo lebat. Ptolemaeus Philadelphus bibliothe camficinftruxit,utundlq; libros maximis pretijs conquireret.Si fumptum in ea quis SBftimarit,regni unius pretiu facile fupera- bit.D c e M. enim librorum coegifle dicif. Videat mod6 quis quati emerit fingulos? quanti exemplaria perfoluerit,dum exfcri bi iubet. Neqj loliim amor & honor in ar- tes Sclibros , fed &in ipfos artifices ema- nauit.Berofo enim Aftrologo, quod praedi aiones eiusuerae effent, ftatuam cum lin- gua aurea, Athenienfes in Gymnafiopo- fuerunt.Phalaris quamuis tyrannus,Stefi- fichorum poetam a quo multis &intolera bilibus iniuri;s affeflus fuerat , cum capti- uum haberet, extremaq; antea fupplicia comminatus fuiffet,liberum reddidit, mu neribusq; illum egregijs profecutus eft. Plus fapientiaefoli tribuens, quam poten- ti ae,quam iniuriae, quam iracundiae,ac etia «xemplo , quo fe abalijs fecuriotem red- a 3 deiet.

E » 1 S T O L A

deret. PyndaroLacedasmoni; dum The- bas comburerenr,pepercerunt. Domui e- iiim infcriplerat:

HivAculpov rov /xovaoTTotov tIu! s^yLi' jui Neq; inclytis uirisfoli homines peperce- re,fed dij. Apollo e templo expulit Archi- lochiinterfeiSorem, dicens:Mufarum mi- niftrum interfecifti, exi e templo. Simoni- dem quoq; poetam feruarfit Catior & Pol lux, dum apud Scopam coenaret:illo enim foris euocato,ftatim triclinium corruit, obruitq; conuiuas. Infinitum effet,fi uel- lem tot exempiis,qua2 mihi occurrunt,in- fjftere. Sed iam non hic confiftit omnino.

Ut enim fummauidetur elTelausinuento- rum atq; fcribentiu , ita maxima uolup tas difcentium. Quod cum prf ter csetera, ma- ximi fapientum exemplo conijcere licet: ThebitBicorar quadraginta annis in mon tehabitauitjUtmotum oftaui orbis deprf > }ienderet,necfatis afifecutus eft.Democri- tus ftultitiam fimulauit, ut uifcera anima- lium diffecari ac rimari liceret. Diofcori- des totam uitam in peregrinatione con- fumpfit,ut plantas agnofceret.Arifloteles fubminiftrante Alexandro, quadringen- ties, & ofluagies mille philippeos aureos impendi t,ut animalium hiftoriam cogno- fceret. Atque utinam , 6 magnanime Prin-

ceps.

NVNCVPAT. ORIA.

cepSjtatn tibifortunaillius, dij dediflenr, quam animum & mentem. Neq; enim fu- turum dubito , quin multo maiora tua illa fplendida magnificentiain lucem prodi- rent. Quandoquidem iamtuis aufpicijs tam feliciter plantarum hiftoria aeditalit. Et nos nunc labores hos noftros uari^^re- conditf q; naturalis non foliim,fed & arti- ficiofaeliiftorite fub nomine tuo fimus ae- dituri.Sed ad rem redeOjUnde fpes omniii bonorum atq; eruditorum uirorumintc, defiderinmq; augendae reiliterariae me a- uocauerat.PliniusutVefuui; montis con- flagrationem uideret, periculo mortis ma nifeftofefubiecit, & periit etiam.Tantife cit uel minimam fapientiae parte,uir alioq felix ac prudens , Imperatoriq; charus , ut non dubitarit mortis periculum adeo prf- fens,difcedi caufa fubire. Hieronymus uir ille omni laude dignus, in folitudine fe co tulitjUt melius uacaret ftudiis, deces (ut fe runt) linia comminuit, ut Hebrsa ac Chal daica aptius exprimeret. Pythagoras la- tuicperpccuo quinquennio filencium reti nensmnde mos ille taciturnitatis in difci- pulos eius dimanauic.Noftris quoq; tem- poribus non defuere, qui maiora ob fapi- encif ftudium aufi fint.Cadauera exfepul- chris fubripiebant, dilTecabantq;, alij col- a 4, l«e

S P I S T O L A

les ac montes afsiduMuArabantjdifcenda rum piatarum caufa, ut illuftrifsima uolu- mina conderent. Ea eft enim ftudiorum f» pientif dulcedojealuauitas, ut quum quii eam deguftaueritjquafi poculis Circes ca- ptus, non pofsit unquam ab illis inuicadi fcederc.ln pompa folenni fun t, qui agunt, qui imperant, qui fpeftant. Nonne omniu felicifsimifunt fpeftatores ab omni cura &folicitudine uacuifCseteri partim curis, parcim etiam laboribus & difficultatibus plurimis impliciti. Itaq; uefterhoc totum mundi fpeftaculum, hsc pojnpa, quafi o- mnium fapientum folum caufa fa£fa effe. Si qui beati funt atqj felices, hi reges atqj principes funt, quorum omnia infummo uerlantur faftigio. Hi foli imperant omni- bus:horum funtdiuiti«,uoluptates,hono res,delicia£q; omnes . Et tamen hi, fi cu fa- piente coferantar, minus beati funt. Quid enim ei uoluptati comparari poteft,quam dilcendo capimus?Quidiucundius,quam fcire quid fimus , quid fuerimus , quid eri- nius,atq; cum his etiam diuinaatq; fupre- ma illa poft obitu mundiq;uicifsitudines? Deniq; prsterita nofcere,atq; futuraiQua ob caufam lanum illum bifrotem antiqui finxerunt, in quofalus Romanae Reipubli caepofica erat, nili ut docerent, fcientiam

prsteii-

nvncvpatoria. praeteritorum atq; futurorum diuinaefle, ac omnium praeftantifsimam?Ariftoteles, qui regum caufe ac potentire maxime fa- uir,quiq; amicitiam & familiaritatem feli cifsimi acpotentifsimi Regis , imo quod maius eft, pr«ftantifsimi ac generofifsimi confecutus eft,non in regia poteftate,non inuittute etia,im6 neq; in faftis ftrenuis fummam felicitatem collocauit, fed in fa- pientiafola.Inquitenim, de di;sloquens: Vita illis perpetuo qualis nobis pauco te- pore,optima eft. Ipfa uero cogitatio per fe optima eftj&eo meliotjquo excellentiora atq; optima cognofcuntur . Itaq; contem- platio optimum eft eorum quse nobis in- funr,& maxime jucunda. Quin etiam ma- ius hoc teftimonium eft, quod ad Alexan- drum ipfum(ut antea dixi) regem felicifsi mum fcribensih^c habet; Longe enim pul chrius ac regale magis animo efle bene co ftituto,quam habitum corporis ueftibus ornatum pulchris in tueri. Rerum eirim hu manarum auguftifsimu eft reite confulra- tioneuti.Hoc enim unum eft, quo creteris animalibus prreftamus , quoq; praeclarum quiddam ab immortali Deo adepti uidea- mur. Etenim fi oculis cernere iucundu eft, animi luminibus cernere longeadmirabi- lius eft . Ob id inuentis noftris adeo dele- a $ Qamuc.

I P I S T O L A

aamuPjUtnonfecusacpro filij*,pro illis moripericlitemur.Rurlus &alibi:VtquiC. que optime animo confticutus eft,ratio- nemq; duce in uica obferuat, ita Deo cha- rifsimus eft. Quum enim dij re quae in no- bis optima eft, & generis eorum focietate coniunctifsima deleflentur, qualis mens efte uidetur,pareftuthis qui eam ament & colant, (ueluti rem iplis charifsimam) beneficia reddant . Nec uero dubium eft, quin liKC ipfa infuit omnia fapienti . Ergo Deo fapiens charilsimus eft, idemqjbea- tifsimus efte debet. Quod fi forfan famam refpiciasjiion pauciores Ariftotelis quam Alexandri meminerunt. Quin etiam uni- us tantum Alexandri res geftse narrantur fua «tate,ac Dati; infamis clades, cum ae- qualium .^riftoteli fapientum plurimoru gloria florear, Speufippi, Xenocratis, De- mofthenis,ALfchini. Sed quid etiam de A- lexandro habemus , praeterpuram ac fim- plicifsimam memoriam nominis & gefto rumicum Ariftoteles totus uiuatin monu mentislQuid enim ex eo perijt, nifi ficubi lib.'i aliqui interierunt? nam lenfus & cor- pus quid ad eum pertinebant? Quaeco- gnofcebat cunfta, quaeipfum diligebat,& rotum compraehedebat Ariftotelem rota fuperefijtotafuperuiuitjtota nobifcn uer-

fatur.

NVNCVPATORIA.

fatur.De antiquitate, quis regum Orpheo poteft comparari? is ab orbe c6dito,ucre- feruntjbis mille acfeptingentis annis flo- ruit. Et nunc etiam uegeta illius mens in carminibus cernitur.Eorumautemregum qui tunc floruerunt, memoria perijt.Trif- megifthus ille tertie maximus nonriif ob fapientiam, non aurem ob regnum, aut la- cer do tium,nuncilluflris eft?Ita licet uide- re collatis coditionibus , ad nominis per- petuitatem nihil magis prodeffe fapietia. Quaerimus infelices nos effe, ctimid con- tingat, quod auerfa mente ab ipfa uerita- te,rerumq5 cognitione, alius alio uoluta- turin errore,luceq; quatrimus in tenebris, quietem in beilo,lecuritatem in periculo, traquillitate in tumultu. Vbi nefeias quid fit feli citas,quomodo felix effepolsis?Vbi non noris , ubi finis fitnoftrarum aftionii, quo diriges uitam ? Quis nam nauta ta pc- ritus,utfi quo tendat, nefciat,nauim quo tendat dirigere pofsit? Obruunt ac fepeli- unt cogitationes noftras animi uehemen- tes perturbationes, quterimusq; unguen- tum in cceno.Expedit fcire finem noftram, ac fubftantiam & originem,quf q; condu- cunt ad bene,beateq; uiuedum.Magna er- go atq; magnifica inter mortales, licet fint opes, amici, atq; potentia : fi tamen ad ho-

tura

SPISTOLA

tum ftudia, notitiam ac cotemplationem referantutjciim breuitatem uitte noflrf re- fpicimus ; ciim imbecillitatem uiriu , cum morbos, affeftus, fortunteinftabilitatem, Ccquodintolerabilius omnibus eft(quod tamen pleruitque euenit) utinde maxime torqueamur,malaq;proueniat, unde ma- iora bona fperabamus(dico filios, affines, clientes,feruos , & quod maximum eft, e- os quos beneficijs affecimus) nihil profe- fto iucundum pr^ter fcientiam, nihil bea- tum praeterfapietiaminuenire licebit. Si- milis autem mihi uidetur caeterorum mor talium uita atq; conditio maritimsenego- ciationi : ut qua omnes naues fibi parent, line quibus ipfa negociatio exerceri ne- quit,nemo tamen nauiget:fedin his quas alterius foliim caufa inuenta funt, taquam ipfafintueraacfolida bona,diuitijsfcili- cet, honoribus, amicis, atq;potentia,ueluc io fabrica nauis omnes confiflant: eaq; fo- lum admirentur. Ita exnegociatoribus or bis,ex tanta pulchtitudineluftranda, tan- tisqj diuinis opibus comparandis fafti fu- mus ipfius nauigi; admiratores. Itaq; quu haec mecum reputo , nihilin hac uita fapi- entias fiuftibus dignius elfe exiftimo,nam & homo a mortalitate ipfa feiiigitur, & ex uilifsima hac fotde sternam lucem elicit,

acue.

NVNCVPATORIA.

acuelut e luto, aut topho gemmas. Sed ni- hil gemmis cum tam claris , cum tam per- ennibus atq; diuinis uifibus comuneeft; omnia qu» hicpulchra habentur, gemm^, aurum,prata,menfe,aedes,mulieres,luxi- pfa,pulchritudineex fummailla pulchri- tudine nancifcuntur,illiusq; folum umbra referiit. Mortalia h$c,illa im mortalia: hf c impura, illa purifsimarhtec fordida,illa ni- tida:haec fragilia,illa folidathac inconftan tia & inftabilia, illa fecura atq; quieta . Ni- hil hic noftrum eft, nihil amas quod odilTe non pofsis ; at illa omnia noftra funt , atq; perpetuo amore digna.Efurimus hic in co pia bonorum horum futilium & fiftorum. Illa nos faturant, &non fatiant : htecuerb fatiant,8cn& faturannnemo qui illa degu- ftarit, eis carere poteft: hi quia non degu- ltarunt,non amant, nec magnifaciunt. Ar- cana cceli , naturte fecreta atq; recondita, diuinas mentes, ordine hunc uniuerfi no- fcere atq; fcire,maioris certe eft felicitatis, atq; dulcedinis quam uel cogitatione ipfa quis affequi pofsit,aut mortalis fperare. Superos obceftor,n6tam ChriftianuelTe, quam etiam naturali ratione coprobatum, li nihil a morte fupereflet, nullam deterio- rem futuram conditionem humana.Quo- iiiabona omniailla corporea, omnes fen-

fuum

» » 1 S T 0 L A

^lum illecebrae adeo uanae ac mendaces fune, uc mala bonis iunfla femper appa- reant. Sed ut fingula diligentius piole- quamur, necfemperin generalibus perfle mus juideamurq; elegantia orationis, & uerborum ornatu magis uelle fallere , qua docere,laudare opus quam illius utilitate explicare: quidnam euidentius , quid ce :- tius demoftrationibus georherricisf quid fubtilius arithmeticis inuetionibus ? quid iucundius muficis rationibus ? quid diu'- nis aftronomicis,aut mirabilius ? quid to- mo dius architecfutffi prsceptifr? aut quid utilius medicis contemplationibus ? quid denique,ne fingula perfequiqmains magi cis naturte arcanis?H^cego quum mecuin reuoiuerem, & quanta nobilitas elTet in rebus , quanta admiratio in inucnrione, quanta utilitas inferibendo, quanta com- moditas atque uoluptas legentibus futu- ra eiret,inte!ligerem,immenfum opus ag- grelTusfum. Quanta arte, quali ingenio, atq; induftria, fortunaiie, ali; indicabunt: nos certe, laborem, fumptumq; temporis agnofeimus , atq; fencimus. Plura eranr, quam quae uno uolumine comprehende- re liceret, & maiora quam qu® mens mea aflequipofTet.Veriim inhoc,pr®Iens illud numencui alsiftimus,nos adiuuit.-magni-

tudinem

NVNCVPATORIA.

tudinem tradationis , operis diuifione !a- boremq5 leniuimus.Namfublimia illa, ae- que diuina quKq;,nemo prEBcer Plocinurn attigit, ortumq; mortalium rerum omni- um ac finem , feptem libris de jEternitatis arcanis, amplexi fumus. Ordinem uero u- niuerfi,acfingu!orum quae in eo continen tur,quatuorlibris deFato . Principia aute rerum naturalium ac artificialium genera- li hiftoria in X X 1. libris de Subtilitate tra- ftauimus. Reliquum igiturerat,ut propria uniufcuiufq; enarrationem fubiungerem, quam in decem &fepte libros digefsi. In quibus id praeter reliqua fuit difficillimi'!, tam uariam hiftoriamaptein unum conne ftere. Impar enim fuiffet exemplar operi: II quum omnia in uniuerfo continuantur, continuata atq;indiuifibi!iferie,ego de il- lius partibus quafi typum quendam ad il- lius imaginem fingens, tanquam fafcicu- lum expluribus quae una no cohaBrent,col ligerem. Porro in Ungulis, & uera tantum narrare, Senoua inuenire, maioris cuiuf- dam (utdixi) fapientiae eratqukm noftrae. Et maxime ut laus quae tot antiquis pro lingulis inuentis debebaf , mihi uni quod multa in lingulis inuenifs e, cederet, ^ua- obrem cum impudens fitiaftantia, &info lensuana gloriatio, ftultaque fuarum re- rum

I P 1 S T O t A

rum oftentatio , inuifum prasconiutn , no* bis tamen hkJicettanquam dealienis uer bafacere. Quod mentem noftram altius defcendifTe docuerimus. ElTcq; hanc tan- tam rerum cognitione maioris cuiufdam prouidenti£e,ac melioris natur£e,quam hu ius mortalis coditionis. Icaqj utambitioli eftjfibiinfuis placere inuentis, inanis uer6 etiagloriariuta timidi non audere qu? ac- ceperis,laudare:cum maxima laus fit,cu- iufque operis prodeffe pluribus , & agno- fcere proprium autorem.Prsefertim quum ille immortalis fuerit, benignusq; demoti ftratorincognitarum rerum . Etenim fi in domo tua latitans, aliquid pulchrum inua nerisjlaetaris ? quod fi etiam pretiofum fit, multo magi s?Et"C thefaurus, adhuclonget plus . Quid igiturfiinhac generali omniu noftrum domo,Vniuerfo fcilicet,cum tam multa tot feculis latuerint: nunc uer6 de- mum inuenire licuerit, nonne res fumma laude digna,& de qualftari pofsic,qui in- uenerit,&ei qui offenderit, gratias agere, uideri debet? Quid dicam de coeli motu tam rapido, tamqjmultipiici, cometarum &uentorum caulis, elementis atque quas in his habitant, poteftatemq; maximam gerant , piantis , lapidibus, animalibus, arcibus, genuum rititus , tot^j magnificis

rebus.

nvngvpatoria. rebus, quseuetuftas dedit Scperdidir, de tot arcanis natursuiribus? ucuideri pofsimus, cum ipfo Opifice uoluiiTe contendere. Sed abfitrnon hoc ftudio nobis quterendi fcri- bendiiie quse fupra mentis noftr^ uires funt, fed quafi promoti maiori ui paremus ac po- teftati. Et licet aliqua fintab alijs tradita, non parum tamen fuit illa a totmendis.atoc erroribus repurgafle : inter totalia falfa fo- lo iudicio felegifle, rationem caufamq; ad- didiffe, experimentoque comprobafiTe. Ec qu® diffufius Icripta erant,paucis uerbis ex- plicafle. Quo faftum etiam eft, ut coaftus lim quibufdam, quodpericulofa elTsntob- fcuritatem induere, inalijs breuitate fum- mauti , neuilefcerentqubd pertrita elfenr, denique in plerifq; quod difficiliora effent, dilucidiori explicatione ufus fum. Turpifs fimum enim elTereoritafcribere, utnonin- telligaris. In utroque enim genere parar- tis excellentia requiritur,feu euulgata ad al- tiorem reuoces fenlum, feu difficillima (ut dici folet) fub oculis ponas . Cum uero tot uariarum rerum traftatio elTet, nullo mihi hoc opus titulo dignius uideri potuit, quam eo quod totam feriem illius explicaret , u- niuerfamtjue eius uim unico uerbo oftende- ret. Quamobrem iufte mihi uideorilli ti- tulum prsefixiflTe, de Rervm Varietas

b

EPISTOLA

T E . Atque haec fatis efTe poterant de libri u- tilitate agenti , fi tequis iudicibus h®c res iradaretur. Veriimcum multi adeo pcrui- cacesfint, ut non nifi ab Ariftotele tradita recipiant , immenfumq; illud diuinse lapi- entiaepeiagus exiguo humano uafculo , nec fatis integro concludere nitantur ? nonne ftultos, fi credant, inuidos: fi non credant, exiftimare eos oportet? Turpius alij obij- cient , quod nihil admirabile inter tot tanta- <Jue experimenta confcripferim, alTueti men dacifsimorum fycophantarum libris , qua- li quis non laude dignus elTcpofsit, linon egregie folvim , fed etiam impudenter men- tiatur. Ego uero ne illos qui talia dixerint, libros hos legifle fufpicabor, cum non mi- nora &uera figmentis horum nebulonum in eis contineantur; ied ea arte fepulca,ut non nifiapraeclarilsimis ingenijs atque eruditis erui pofsiiit. Quamobrem & nomini tuo Princeps optime , illos dedicaui , nonfo- liim quod bonis artibus femper faueris , fed etiam quod harum rerum exaftus cenforef- fe pofsis: ut qui non minus htec naturalia quam diuina etiam calleas , cuius indicio funt tam multa qute noris arcana naturae ad- miranda. Cseteriim, fi uera eft etiam ilia Platonis fententia , fcilicet beatas elfe eas relpublicas, in quibus philofophi domina- rentur,

renrur, &hancnuncupatronem multo gistibi debebimus. Er ru ter maximUs, quemadmodum Trifmegiftus ille, melio- rem edam omni difciplina naturam quan- tam nadius, patriam noftram felicifsimam iingulari prudentia & moderatione reddes.Vale x 1 1 ! i. calendas Augufti, M. D. 1 V I.

iihi xKi,

rcE SVBTILIT. DE TARIET.'

i 1 Dfprmripiji.

I iDeelemmcit. Dtumuerfoctclem.i

} D^mi:ciip4r<.di«m. x

f Ve metallicis. Demixtis. j

eVemetaUis. Ve metallis. 4.

■cVelapHibus. ' Ve lapidibus. f

S Ve plantis. Ve plantis. 6

aVeanimal.imperf. ) _ .

■ ft c > Ve animalibus. r

I o Ve antmalib.perf. ^

it Ve hominis nec. ~)

1 z De homin. natur, l „ > .

_ r ri > Ve homine. 8

z j De yen/ipuijCr f

x^Veamma crintel.J x; Ve inut.fubtilit. xS Vefcienttjs.

17 De artibus,-

1 8 De mirabilibus.

xgVe damembus.

ibus.

1» DeinteUigentijs.

IX Ve Veo c uniuerfe.

'Vemotibus. 9 De artif. x o Ve artif.commun. 1 1 De artif. fubtil. x z Veartif.himil. ij

' Ve diuin.oreul. 14 Vedium.ariif. 15 De reb.pneter nat. x 6

Ve rebus dignis, n

TABV*

Libii XVII.

TAB VL A LIE

D £ R E R V M

LIBER I. EST. ®cuniuerfo &paitibu* eius fenlibiUbus*

VniuerfitmyCometa^Ventot rumratio. Cap.i.fol.i BUmentoru natura. ^\ zo Terne genera €3* natura^ Cap. 3 ip

toca V redones. 4 3 j

Terra rnir acula. 5 $7

A^ua natura , ^g^cra , ac mcaus. 6 59

A^ux miracula. 7 79

S Sz

n«r4f«Z4. 9 86

BlemetorUartificia.i o S9

LIBER II.

De mundi partibus di* uinioiibas.

Cccluitt. 11 96

^ Luxe^ lumen. u xo?

htfiuzus. tj 107

LIBER III.

De mixtis generaliter.

f roprieidfcr. Cd» put i4|iir

MsiaiUca.

R O R V X V I Ii

VARIETATE.

LIBER IIIL

Benetallis. Cdp. Pol. Metalla. ifj

LIBER V. DelapitiibU*. Laptium natura, generatio, differentia. t7 i6a Gemma. is iSi

tapidu miracula, ij 177 LIBER VI. Deplantis &proda- ^is ab eis.

Planta cj- fdrim» different tia, io|tS4.

Plantaatptam fubeffeftgnit jjcantes. 3.1 i.S

Plantaru miracula, ix iio Plantarim eura. »j xxS VimmC acetum. 74 xxS Suecialy&mel. jy xjj Conferuatio eoru <pta a plan tis proueniunt, x6|i4l LIBER VII.

De animalibus &piB* du Ais ab eis.

Ansmalm generalis ratio ae differentia. X7|xf» Animalia impfeda isjis» b t S^eHt

Cap. Fol. Serpentes. ^9]»99

Jleptihim fiigandorim r4i tio. 3 o ! oS

f^ddrupeda. 31510 Cijiadrupedu cura. 31515 Quadrupedum proprietas tes. 33 31S

Aues. 34 549

Auium cura. 35551 Auiu proprietates. 36 563 Pifcesuarij generis. S7 57 S Pifcium cura a- proprietas tes. 39I465)

pToduda ab aninalibus. Caput 3 9[486

UBER. VIU. Dehomine.

Tlutnana natura. 40 490 Stnfus. 4 1 ? 1 s

Mens. . 41 514

Jiominis gprietatesa-i 534 Morbi mirabiles, cur te!p fus perjiUioft. 44} 55 5

Communes calamitates.

Cap. 45I5S4

Mumananm rerum finis. Cap. 46j5SS

LIBES. IX.

De motibus.

Motuum generalis ratio. Cap. 47159«

tap. Fol perennia. 48|<S4»

LIBER. X.

De ignis artiHcijs.

J^is «ir« c? alimenta^ Cap. 45) 644

Viftilldtiones, fo Syr

Chymica, 51 6SS

P^itri artificia. fz 700

LIBER XI.

De artiiicijs communibus.

jlrtesuarice. 5j|7#4

J^arti^an di ars. f 4- 1 7 © y

Archite^ra. 5 5I714

Jnjlrumhat^uafa. Compofitiones pulchrae.

•)7\7^X LIBER XII.

De artificijs fubtilioribus. Artificia mirabilia. ^ S |7 z 5 Ephemeridum compofitlo, Cap. 59I755

Corographicte drfcriptios nes. 60 7f s

Occultatio. 6i 77^

A ftiones mirabiles. 6z 79$ LIBER Xin.

De artiiicijs humilioribus. Experimenta mmima. Ca» put 6 } 8 o j

‘Scribedimfirimeta.S^. Sfi- fucifeudecoratio. .4<;

Cup. Fol. t>cl:ciie. 6SjS7i

Celomm, odoru ,fdpommtp materta. SyjsSr

LIBER Xllll. diuinatione occultiore

Viuindtio an in oms

njtwi. 6S 894

Jgncaoflenta. ^S? 915 Aerisojlenia. 70 92-0 Aquaopcma. 930

Terra ojienta. 7 z 9 5 1

plantarum ofienta. 73 9? 5 Animalium agreflltm ojlerti td. 74I934

Animatum domejiicoru os flenta. 75 937

Hominum ojienta. 76 940 Partuum ojienta. 77 94^ LIBER XV.

De diuiaatione attificiofa. Prafagia per finguia genera rerum. 7s]946

Chiromantica ohferuatlot nes. 79I971

Striges feulamia: <:3-fafeina^

^ jfonef. So 96^

Hir acula. $i 981

Aufpkia. 994

Arufpida.

Som ac uoces prater nam* f l N

^ap. Tol,

ram S4j 99S

Vocu uarla ratio. 8 5 ] i o © a Vifus falfa caufa , o* fpca dra. S6|ioo8

Mentis prafagia cr oracua la. S7 I o 14

Prafagia tepefiatuSB 10Z4. LIBER XVI.

De rebus prjeter natti~ lam admirandis. Sigilla. S9 10 17

Mdgta naturalis, 1037 MdgtaAxtefj. 91 1045 Pracantationes. 91 1058 Vamones es- mortui. Caa put 93|io$5

LIBER XVII.

• Derebusignis. Gentium ritus. 94 iii^ Lmguarv uarietasp 51119 VrheSy refque aliainftgnes.

Cap. 96|ii3i

Thefauri, 97 j 1 1 4 »

Bibliotheca c libri^ac uada uetupa magmjicentta exa empla. 96jit5i

Refolutio kfne^ unde ufus m uentorum. 99] 11^0 Caufa fcribendi hos libros. Cap. 1 e 0 1 1 1 6 $

I S.

b 4 RERVM

RERVM AC SENTENTIA.

E.VM INDEX VTILISSIMVS.

ABduao- Amhraflut mma,pag. 455 akies ioo.xoi ttbonum prohibentia frt abrahami fi-pnlchrum 1 1 6 o abfymkij mufcit 197

Acantkias pifcis 456 accideiiammadouaria loS accipitres j ; y

accipitrim a regionibus dif= ferentii j 5 9

accipitribus amica & utilia pag. i 6}

acerbi caufa O' adio i ; 0 acetabulum »5f

acetum cur igne maxime ext unguat 1x9. quomodo corripatur ijr. rofat Ceum 6Sf

aceti dijlillati uis 67 x aceti nii m lapidibus S47 achates cd imagine feptear^ boru,a quo uifus i S i. gea ma collatio cu iajpide 16 s achate ex lapide uafa 1 < 4 9 achelous fluuius 461 achdlis fepulchtum 1 1 S « acidus fapot

acidi caufa o adio t)i acida cur clarificent fuecos pag. 66 f

acris fapor qualis 67 » dcrid qua 1 3 <>

acus pifcis 43»

acus uelaphia pifcis SoS aculei cur fquammofts 39« adienes a morib.differre z6i humana mfigniores 3 9 a Adamast6}. citreus 169. cur gemmarum durifsima pag. ^ ^ 11S4

adeps bou no eoncrefces 311 adorare creatam rem quam malumft 1119

adrafia ultrix 1596. 10 97 adurentuimedicameta fSf.

C5- 3S4

Aedifcia ab igne tuta q^ff adificijs fundadis qua ligna eonuennant 714

ager an conualefcat f s i legri quidam cur uere uidere mortuos fe arbitretur f6» tegyptium linum xif agyp li) regni antiqtas {88 anigmaad chyimca pertinet

I N D

tx Sihyllic oracule 697 aquinoBij ratio 6 1 s

les currefonet loS. dcaL talum n4{. i calo cadens, uti 691. nam: ra,C3-ufus 69;

lefiaus calidee mdicia 1 0 1 « aer a quo moucatur 17. at oriente in occidentem mot uetur 8j. natura frigii difsimus zi, qualis ut cooncfcaiur 84. quoa modo moueatur 10. inz certum Sz.Sf

acris condenfati mala 9 ; o . contenta qua ignota j j. motus X 5. <96.597. oi fientautifrequethis 945. putrefcentisfigna 587. tfa nuitati qua confequatur 5. rftatii no jlra adijtcia 1 1 j 9 at^ai iti"dac^Sdt3Jiils

S88

ather feu quintum corpus m jiat 679

athiopica lingua n 9 i lethiopum color 891

athna montes flores perpetui J7.3S

Aiotochthi animal mira fori ma 9S9

E X.

aiolus artes

Alatandici gemma syt alatus pifcis 'e genere mugilis

46<

alauda pifcis 47 <

altateni] tempus 9 5

altedo qiiinqsmodis ftt 14,9 alhedmis caufit x^.*

alterius aecufatur 9 s 9 altidus color Sgo

a/t»m nullum perfpieuum 147. 148

aiisKn cui ut in aquam uerta tur fiatim 815

altigerij diuinatoris hijloria mira <4?

altineus color 89*

alturnus feu artorella pifcis 462.

alchymicfc tsafre exemplum 6? 9

alrxantjria ai> Alexandro hit jloria 56$

alrxiui Prijrtnontanui S99 almentaexquot 189.19* allui ut minus male oleati IX Sxritfffsrsftrr^mas^ althea radieiiiliit*-'''*-it'4-s alumen colori materia 89« Amara non nutriunt tff amara planta i«*

t f atltUa

I N D dnurl edufi & aflio i }^ ambitio damombus fropria

zoio

amha canis t y j

Amhr-ofij fanHifomniu <>S2.

amhroiiadefcrlptio 561

amtthyj}usgemm4 171

amapifcts 466

ammtanus Mafcellinusrotai

tatus 941.1088

amamtistem locomm fadcn tia 38

amomum 6S}

amor (juomoJo foluatur

10J9

amphitheatri Romani altitua do

amphora capacitas x i j amurca utilitates 814 amygdala (Quomodo uictfsim fapQTibus mutentur 147 amylum quomodo fiat 84S JindxagoTie hnis 1 1 1 f anguei ani^td pfi^ego 1131 anchiottapifiis 404

androntcicirrheflis 71 y

iiis,

.1119 •

an ^lia oleis j nucibus ,o- oleo

aaret izo

E X.

j^nglia ucnti ualidi/simi 119

anguis in lapide 304

anguilla Venetorum 4 5 $ aiiguilU (ur pinms carcant 81

angaria quid GaUrto iSf animorum calejiis fympaa thia >

anima munda qua fit 10 1 9 anima habitus animi an corporis affeSius plus no moueant f 1 o . $ 1 1 bona ii6f. tia cognitio cur difpcilis 550.531. perturbatioa nes quomodo lateant 779. quomodo mutentur 1040 ammam ejfe immobile 175. qui' nam dixerint unam 5?4

j;Ci4iiWig Unik*

I 993. 1 o 94

animalaquaticum rdru4$if fabulofum xiz. for» ma monfirifica 346. nullum molle , aut crufias tum uocemyautfonum as dit z^S. omneutis le Z95. feri non pofs

fi »12-.

I N

animalia cur magis diuerfa forma yC^u\m planta 15 f

animalia bruta an utatur fer mone 99?. commuz nia cur coitus

tempore pugnent i64. curnoxia 304. diuera

fa numero , non poffunt in terra, c aqua degere, e? in fpeciecouenire 159.160. e diuerfis progenita . 3 i +• e putri materia, cr exans guiacur iSi. e putri materia genita cur multis formia 185. e putri materia genita cur parua ibtd. exanguia curahfs que piUs O" plumis z.S6. exanguia quid pro corde habeant xSj. felle cds rentia }46.a'?4T.

• >^a , ut nofcantur 1 1 47. f« montibus , quo fint pile, O^cur 339. hfe^acur anulo fa , cr cur multa effta dant , ut forictm , o cur iiuahf^cihoMuant 185. animalia infeda quomodo alantur 1S7. imperfes {ia xSi. lapides deuos rantia monjirues

D E y.

fa 345* per frda qua 16 f.

animalia qua eiufdem fpcx ciei 154. quadam res bus propria xpS.x^r. quomodo generentur x<;^. fangutnea , cr exanguia quadicantur xSo.xSi, fex modis moueri i t i * uenenofa uenenaiis 494 animalium diferimen ex rc» gione 156. atates x6). ex regione dtM uerfttas 318.519. fce» difsmt^m 313. gniea rationes mira 691. m cibis difcrlmina 159. mfe{coYim genera , o dif* ferentia 167. mfe- {iorum fugandi ratio 3 07.

unde 176. mores 153. meres triimfunt generum x6x, motus quomodo fiat 167. 168. ommum jcx propria 151.

ordo 157. pi*is guium dignatio 841. arumalium pro regionum na tura, miracula, & uariem tas 84^

anima*

1 N D

gnimalhim procrcdtio <juin<p modis i66. pugna oh quatitor caufas 164. quiYKp differentiit genera» lu?r i 5 5 . fpecies ulla anratura morbofa t67. uarta generatio 1 ^ . un» de ex pedit mmero diiier» fttasz67. uocesfignifi» catiiiie 94<. quaedam no optimr faHa uideri Z7 9 animdihus omnibus noxia 50S 509. exanguibus com.mjffle z^6.z^7

ammdtium cur plura genera m mari^qudm m terra 439 tmnulus digtto intrufus ut exs trahatur S ? 0

annulus exhydcynthis 179. praliigtofus §4^. puU cher 179.

t oSS.

ano.nati^ie motus 9S

anf.r fyMefhns inco^ilis 5 f t aa'-£i tumuli mirunt 11^8 anth.^facript/ces 440 anthfiopophagi feu catitba» les 49 J

anthropophagorum mores y cy eorum cau/a iii7 antichthonet J9

E X.

antiochi Cafenatis chkoman ita ^6z

antipathia mortuorum eiufs f7f

antipathia ratio unde 9 antipathiam ex fympathia fu mi »1

antipodes i 9

antiquoru horologium 5^4. mos de horis cibi capiendi 11x9. mos in fomn^s 5 ^ 5-?

annfcijqui 7^$

antijittum mprohitatisfi^iu

941

antoedydntichthones y antia podeSyqaomodo Sgnofcan tur 764.7^?

antuerptee excellentia 1134.

Apis cur fada fapientifsUndy unde argumentum efficax immortalitatis x 8 5 apes alba uhi z^i, alueaa ria condentes quid fignifi* ficent 9??

apes cs- mu fece denteshabent 184.185. curfurtaoa dire feramur 195. odoa res magnos odire 190. qaaiuuent 191. quando

I N D

difceffum pam nigr<e x 9 1

apis adis fimulachmtn 74° apittngaieratiOi<^rtgni ad* minijiratio zSS.zS^ ap^ radix ut augeatur 2- ^ 6 apoilinis dubia pdes 1097 appetitus naturalis ^9^ apua feu aphia 40;

Afia ardens | melior 6 87. corrupta ut emedetur 6 64. cur mobilis xi. cur fuia e/cens corrumpatur 75. dijidlatacurferuetur 74. diJiilUtionis humani fiera coris 647. etiam in ca nali trahit fubfecjuentem

70. ex arbore copiofifsvma »14.. xi frigida quoa modo habeatur SS4. in fottca quomodo moueatur

71. in uafts delata ne e/«

fundatur 8J9, muaa fis quiefcens^cur rotunda in fuperfieie 6^.6^. aqua laftis^fontdnaftmilisSo^, nunquam deficit 21.23. optima quot modis haberi queat 7^.77. profvna diorjemior quana

do tarde feratur 62,$?.

E X.

quaoptkna 75.76, quet purior ibid. quomodo emendetur 74. quomoa do ignem accendat 652. 653. quomodo per igms auxiliuubiip habeatur 77. quanttm fub terra ex plua uia defcmdat 7S. uea loctor per fiflulas^ quam per canales fertur 6x aqua uefica lapidem frana genSyCur frangat S6z aqua uita iuuans abfp detris anento 672

aqua ardentis optima extraa ^io 661. balfamiuia res 676, canales uetea rumoptimi 6^.66. con gelanda 845. corrua pttonis caufa 7$. cur 'Augujio deteriores 6t aqua emendatio fecundu A* uicennam 74. fifiulaa rtm quadratarum ^O^roa tundarum collatio 75. fluentes tria problemata ex plicata 69.70

aqua frigtdifsima qua*nam pifces nutriatyO" q no 457» aqua impettu caufa 61. dua plex 63. imum an fua pre»

1 H 9

fvmum ueloctus moueaM tur 65.70. mfiruM tnmtortm nomtna 6 5 .6 S. C7f* motui 596.597. motut per unam lineam ues loafsimus 6$. par» tti 'jjuomodo moueatur 7 1 perfiftuUs^ cr canales motm differentia 7 1 .7 1 . phaitit facunditas %io. quic pingues 45,

quibus lommode educan» tur 66, quomodo im» huanturodore 67^.673. aqusefubjiantta 119 aqua ubi altiores 7z.7 3 • ubi non habeantur 76. aquam k luna agitari 16.17. ardentenoncogelari 85 f- fn lapides mutari 69^. in lapides natura uertit 8 aquarum copia ubi 60. difiillaterum in artecom» moticaufus S79. difa ferenn^egeaerales 7?. duftus unde confifiant 73. 74. geneM nimera»

ta 59.6«. moJMXM*

3u> 61. or^KX »

«fM 60

gquis dedifcendis quid facit

B X.

antuenti 66

dquiU aftutia $76

aquila mirum 374

aquifgranum

Arabica cum Graea Itngua conuementia 1130 aranita anmial 313

araneus aquatilis 43* aranei X9f

aranei^C fcorpiones matrem occidunt , e* quandorp pat tremyK3'idiujie aramif corticis experimen» tum 859

arbor mutilis ^qua dicatur 199. nulla fme frumit

202.^03. uita 194. arbos mirabilis in infula Fert ri 214

arbores ne a lumentUladant tur 225. 226. odorat ta quales iSS, quet nocent i99.0’i09» uhi proeemant j7. ue' arhujla 1 84

arborim in arhujla Jegene, ratia iz;. propriam, fitio iz^.iz^

arbajla , <y herba (Quomodo in arbores tranfeant zzf arces e tsiuibus^ubi 1 1 x * 'archit

I N D

«rchitelii munera 714 trcus,chotia,fmus,uerfus,<s

re{ius,<juid fmt 769,770 ardere qua pofstnt 119 ttea quomodo factendav 16 «rena tenuior quid ftt 754 argenteus color S95

argentoratum ' * 5 J argentum fubUmatim cutim emundat S61.SS} argentum uiuum quid cogat

692-,

t^rgenttm quomodo extraha tur 6S4. autdigiios fcatuf ii44,c?'»i4f m aurim mutatio

<>9J

argenti liquefaciendi mira ra tio l$7

argenti fublmati detnmenta in fucis S6S

aurtm fuperindHci^ fraus 697

argilla ex quibus conflet » z i argumentum mellis ad uitam

z^z

arietes duo in cado po$

arietis miitm tribus modis 10 2- machime flrui Bura pzS-

OTiCtes cum quatuor cornis

E X.

bus I4ft

Ariflotetes contra Rondeies tium defenfus jSi, cur de damonibus non tras^ dauit 1064. decot loribus 147, notas tus 147. nonintels lexit cdufam^ corruptionis 242. 245,' taxatus €3.95« uerecundus ? 4.4» arifiotelis accufatio 277.

error de delphino 410. ari fle telis ^ Galeni defeBus S9?. tnduflria mas nimalibusdefcribedis SoS« ingenium Z67. los cus de lineis manus explica tus 961. ebfcuTts tasde animalium partibus 267

ariflotelica breuitas ahfolus ta 14®

arma quomodo calare pofsis in ferro 704.

arma ut fplendida maneant 157.158

armenica lingua itjo aroma quid dicatur 3 s 5 ars natura imitatrix 69^3

uinationm

arfes

I N D «rfniauiiinchymia 69S. C-Spp-

artes ({uin^ diuinit 89; arthritidi cr ifchia,aUp<f Ji» utumis dolorihiis 677 artificiofacuT minus naturar libus delefunt 39. itij ueniendi modus 740 artificia fiibtilia cjuibus coris flent 701

arttficioforim diuifto 1 1 6 j arundinis qualitas 1059 arundini C filicis odii an afciticistnedicamentu 4.70 afclefiades medicus ut feries rit 8 o }

afelli fifces 447. uermes, aftli,(^c. 197

afilus 4 J I

afinus rugiens fuper tribunas li quid portenderit 938 afini cur in fri^dis regionis

b«s non propagentur 34 afini,machmse 70.6

afpidesut obflupefcant 3 o 8 afleria 1 64.

aflerias pifcis 437

aflragali quid fint 34; 11^:1 rx oriente napi loi.

/iwi» 9»;

E" X.

aflrorum omnium loca atate nofira funt incnta 619. turfs maiores^ qukni ut cre» ddntur \ 1 2-

afirologica prcedi^io qualis 909.9 t o

afiringmis caufa , CT dHio 132.

<<yiurcon»m yeu incejjusequo rum ratio jir

athanafia herha quid 67$ dtherina pifcis 456. 47? 4fr4menmnefcgeietur s c f., ne diffluat 852-. prr* pctMwtn SjS, rubrum 814. typographorum S<»2.. 1013.1014. ui« ride 895. «tmirinere facile habeas 8 ? 4. s j ^ atramenti proinptuar^, opti» miep deferiptio 856.837. quaiaor conditiones «57. 858. nas ihid„

atri humoris efferus ut attilus pifcis 45?

auercal^e auts Scotia 5 f » auis bene olens ^$0. cicur^ qUit dicatur 55 i. tthm ra in noua Fiifpania 1^4 aues ad uenationem idonea breuisuita

aues

i N D 4uei cur tantum duos pedes hahent 174- m conchis mi rinis nati j 6 f . 3 S 5. mas gme no manfuefcunt 3 51. mafcuU quomodo a famis nis difcemantur 554 mortui ac fene quomodo eligendi SoS. noiti quid portendant 937. nurnex putredine generens tur i 6 7. oh quins que caufas cufiodiri , & as ii 15?. rapaces ros

flrum,ungues c? anhelitum habent maleficum 353 stuium dmerfarum fpeciertm cur inuicem difficilis pros creatio 371, iticans tudeleftatio 373.37^. pediculi 361. rapis cium alimenta 339.3S0. rapacium cura 3 s t . dis ligentia m educandis filijs 351. tria genera 331. uiHus 334. uitcelons gitudo 331. capiens dis ueneno 3^1

iukularum cibus 361 iuicula cur fohe canant 373 cur in arbore natrif « 1 9 3 • ubi magis deledentur }4s.

E X.

369. ut pulchre doceam

tur 3 Si

auellana Mexicana 1 s 9 auguftini Niphi Suefffi dte* montum 1109

augufiim teflimomim 981.

9S3

aura auis fatens 37i aurium fordes 3 1 5

aurum cur arfcnico addito abfumatur ab igne %xS

aurum , cr argentum curdU jldlarinon quean t 670 ignita quidreddant 67 is quomodo clam deferantur

7S>i

auri adulteratio 1 1 44.' cognitio 1144, diura nitas 643.644. foa nus 7144

aureus circulus afirologieus ibidem.

aureus color abfip auro S93 aurichalci notie 1144 aujlerus fapor qui 1 3 1 aufier difipat nebulas 43 aujlri proprietates Sy autoris iudicium de dhmaa tione per dtetnones 1091 autoris proteftatio 1043 autori^ /omnium de damos rubus

c

I K D

ni^us ttt)

MtoTem qutd perturba» rif 1167

autorumprafaitium faciens dameniio 8Si

Axioma ajironormcum 619» B

^ Accas ferant a 0 j

balani 4^9

halafiij gemma 171

kalauftinus color 890 balena magnitudo

mir4' 454

balena caput foltim ^wicf por tenderh 956

haltnartm adeps m oculis co piofus 47 1

baltjiaantic^uorum 717

halfamt artifciofi defcriptio 676. defcriptio 114? halfamina fruftus fepultus tranfitinoleum 67S barba cana uel candens (^iiid figntfcet 496. muiscs rim ? 17

barba tuto tingenda 879 barbari m auibus excellant 7 97 . 7 9 S libertatem cur ament , c cur magh is racundi 13. ^uidican tur^i:rair ^3-0-14.

E X.

barbaris cur facile impono^ tur Tj

barbi 4f»

baftlea 1 1 ? ?

bafmates pifces uelut mona» chi,ommoft 48?

batata radixyfgeth loco 1 8 9 Beatus quomodo quis fieret

beatam uttam a^uro , quid fcitu neceffariu 5 o i. 5 o j betit mala 5 85. Afufcri* daticipnediiiio t

bellicorum tormentorum uti»

litas MX3r

heKonij diligentia zox.zoe belluic manna ut terreantur^ au t ludificentur 710. quando edant 5x5

herilius 169

Bibliotheca Aegy ptia 1 1 5 1.

animi medicamemu 1138 biffexcilis anni mira 1 1 5 bitu-men ex quo fiat 8 x,

ubi abundet 51

Blatta by:;,intia 4? y blattas quid procreet 611 hliiumruheum 197

Bomafus animal 17 9 bombycum generatio xS6 bonum a malo in eadem re

I

N :

fecemat

79i

iona ftgna in manu

9S?

honos mala non facere 568

/eu felfina 1

t J4*

horamet^ animal

iti

horlfthenesfiuuius

59

hofphori Thrac^ mirim 60

botargaf^enetijsqmd 465

451

341

equis tutius per

mon«

tes incedere

So f

bouesgihhi 540.

hir^

futi 341. ne pedes fub

terant jri. pma

guefcant

3ii

boum cornua quomodo for»

mentur 3 i i .

3 ii.

311

iohtis fangainem mingeniu hits Md.

Branchite quid fmt 378 hrmchiatmt ufus ibid. ira filia regio 4+

brafsicis laudes 197

hritannia 14

britannici agri natura 5 1 brugis gallU belgiea u34 brutiorum mons t6i iruxtllte 1154

E X.

bruxtUarum harnwma 73

7i7

Bubonibus remedium 64^ bubulca pifcis 4<’

bufonis uires 4^ ®

burrhus color 89»

buximalitia 100.709. opoM 7x0. ornametit tum 7 }T

Byfsinus color S90

byzantij muri mirabiles 7x3. C

^Abuiaherba qutc iSr cacodamorubus quid frua jlra attributum 9 5 * cadauera cur aquis innatent

calentur qua optime 7 J S cafar fadus afar 91 y C. cafaris peccata 1114 ttiio ex(i«jm4<«r 1 1 1 o

caftus color S90

cadaucnm humanori proa pria gif.fiS

catamaris pifcis 441 calamitates generales,ex quit bus fiant 5S}.5S4

calamitatum memona quit bus pro fn fi i

calamus fcriptorius S?S «iffl i xoriti afmno, qui >■ tn

( i

I N D <^uam franguntur §41 talcei lignei , eorumip coma moda $14

Calchanti oletm quomodo fa cile habeatur 677-67 S calculofis^O" podagrofis a» muletum 57S

calida quomodo celeriter rea frigerentur 8 1 6

calix aqua quid 6s

callais gemma 170

cdman locutio qua 7S6

calor a quibus fiat 50S

calor qui generet iio caloris fjpores 133

calores diuerfiin dipillando 65S

calorem^C^^frigusfimulpati^ quam periculofum iSp

quibus^ O" quando

accidat 517.518

cameli caro^O" lac bona 3 14

cameli natura

345

camini a^ quid pofsit

730

camparti liber de cir

culis

ic 57

canaria infula qua

49

cancellorum natura

471

cancri equites

47 s

cancri /^er<ac^eo^ici

417

tmcri undulati , marmorati.

E X. hrachichelo

cancrorum motus ^74. oua 430. fexus fla gnum 419.450

candela ab ane defcendcns 647. mirabilis 648 candelee^qu^e exmHte accena

duntur ibid.

candidi coloris laus 891

candoris una caufa 145

canis rabidi morfui 5 5

canes acrioresyqui 318

caneSyCX feles morbos ah hoa minibus contrahunt 343 canes yO uulpeseiufdemgea neris 3^4

canes indagatores 511.311. otfordrum acutiorem habe re 137. 3 1 5.

318. qui mordaces 318. ubiplaua jlrauehant 46. tt^^e noni{eyer4«t jii

canwmfa:cunditas^4.t. gea neraodo ab officias 31(5. hiftoria J15. morbis 315. proprium 343. (re; mor^i pr<eWj 31^

fdWfifj quibus o-quddo$ 17 cantharidum ad ueftcam ana tipaa

I N D tipathid unde fit i o cantharus pifcis 4SJ

capa antmat eptadrup. 3 1 1 caparozoUeuenetotim 410 capillis tingendis S77 capitis dolor folaris 3 f 5 capitis dolori jSi

capito pipis 463

caporum, & gallorum cura, Cf impinguatio 3 <S i caprarum cum ermgio cotia fenfus 344

caprifcus pifcis 4S S

carbones Scotici 160 carbunculi fub plantis iio.

a II

carbunculi gemmee 170

cardanusab Arijiotele ciir at liquando dijfentiat % i. curtotactdtafcripfit 343. defeipfo fSS. defuit

fcriptis S81. perfoa tnnu monitus , ut hos libros fcriberet gio. qualis

coSa. qua humiliter de fe fintiat 531. quam

folidi tradarit de deemoni, bus 1 1 04. quomodo ab Arijiotele difsetiat 3 S 1 . 381. quos irrideat 7 14 cardani atrium loS, cata

E X.

ptores notantur lo.u, cfpti’tii0llunrflutnvftMi $9 9. ignauia naturalis figna , Cf ad quid fit natus it 6. libri de Arcanis aternitatis 411. opera difficiliora 1109. patris cadauer for. per fomnimdiumatio S99. propofitum ^s>9- proi prietates quatuoT 540. aliaquatuor 341. 341. quis bonus genius 1118 cardano difficillima relida funt zSr

cardanum noti effe mendaci} fibiconfciusoSf.a- loSo cardanum oppidum i o o t cardui ubi abundent 4 3 carduiutfine fpmis nafcant tur 14.S

caribbes quifint 1x17 caro cur are mfixo diutius fer uetur 4S9. ut celeriter coquatur SxS

carnes coda ut cruda uidct antur 1013

carnis eledio S07

carnes in India incorrupta feruanttir 48 S. 48 9

cafiusutferuetut SoS t 3 cafci

I N D tajei fignd ion» ihid.

•*■ 9^.68

tafu fdRi m miracfliihSt (> ^Ddrii dljquando referri

1 004.100 5

idtdpononm comfofitio ut ferudnid S09

tdtdpulta 714

Cdihedra fponie fe eldudent ihid,

tdthrnd uitred,qute dllifd foi lo oh tenuitdtenonfrdngei hdtur 700

fdtoms fuperjtitio i o j s

r4.’IiU cu hamme fympdthid 6 taides cdpitati ut feruntur i44.pan»fi et mdiimi f tduluulis ,crfolijs uiridihus ferudndis i ; t

tdufa cum effefiu funt e>of. turmdliquibus regionihus hiee,dutilLinon inuenidnt tur ^ ■ f?

tdufdru cognitio qudtttu pof fit 11Z3. uariitopma nes 109.

Cedrioleum 191

redrus xoi. cumdmcd qudlitjpd.. lycieefude Ilis loz. Greecorum, ©• Hfir^rw» » o 7,

E X,

nam uera

tof

cntaurii fuccus

687

cntrina pifcis

482

cepe cur lachrymas

cieant

564

Cephalus pifcis

46 f

cerdfd fme nucleis nafci 143

cera albet ravo

8 OT

cera fermentare neceffe S or cerebrum prius creari 944

cernua pifcis

46}

eeruus cum uiginti rumis m cornibus 277

cerud fciffd dure ndiuraUter

if6

eeruisneeornudexciddt 277 ceruos non 0 findere numerS dnnorum incomibus 277 cerumus color 89»

cetacea cur genitale habeat, cur anteriores dentes 4} f . cetdceoru adeps cur non com crefcdt 4j<

Chabrates lapis , Cf multie c.

iuiitirci tS

charta noflra quomodo fat

S^f.

charta pergamnd ut fiat translucida ut uiirum Sif charta ut poliatur e $4 charta praparatio ibisL ehehg

I N D chela cur plerifp crujiaceit

419

chiromdniiieratio 951 chiromuntid famofi 951 chirurgorum fraudes S 1 5 chiurca aniaml nouit Hifpa^ nite 340

97

983

chymica quot modis utilis 694

chynufhe JcituneceJfaria6S8 cbyrmfiartm rationes 69 1 chtyfocolhe & alumirtis affts rutas 134

chryfolithus gemma 170 chryfoprafstus gemma iiid. chrypallus caeruleus sSi- cur gemmari moUifsma , ubi oriatur 116}

chry falli genera 169. m Scotia hiporia 171.174 Cibi mente perturbantes $ 1 1 cicada marina 47 3

cicadarum forma 396 cicadas in delicijscibori fur iffe X96

cicatrices 579

cicurandi ratio 333

cimices uolantes ut

E X.

non habeas 309

cinerum differentia 64S cingulus Orionis in manu

964

circuitus mirabilis m pifcU bus 465

circulus abfcp circino quomo do defcribatuT S46.S47 circulus magnus quid 6ox. pofitionis qui 603.604. triplicem continet eontra» rietatem 600

oi-chK /crrei omnibus uafis uinar^s accommodati 8 1 1 circuli med^ qui 604

circulorum alterius generis defctiptio 9x7. mirat bilium,qute fub feptentriot ne apparent , defcriptio c? fignipcata 9x5. fphat ra propofitiones 760.761. tertij generis hifioria 91S cipernarimconfiruiiio 7* citharus pifcis 44 1

ciKi{4te: ofun 1131

fiaifatiMn excidy ftgna 949 rinno tuter in PerK 3 » Cfitkis duit generatio mira 364

depfydra quii,s3'ttfus 7 19.

7i«

( 4

I N D

roedfilantd Perii 195 coccinus color 890

coccus fruRus tfudlis 1 s ; cochUit 4x6. cur tejicm exuant 415. utnueri- antur 414.41;

cochleari genera 41;. 416 coRa m fumo cur meliora

SSa

coRioquidpraJlet GSo ccelejles motus triim generi loi.ioz.

tcelum effeexaRe fpharicum Cf eireulariter moueri 598. ut moneatur 9;. mo- ti noneffe ob hac inferios ra,contra Arijioteletn 9 1 cceli partes dici quatuor mos dis ;9S

coeruleus color, ey uitidis cur uifum recreent 14S. Us pisquis 17 i.

cogi cofejlmqd arguat xij ro^(io nojira quomodo fiat

90}

coitui qua obfmt ;7; collifa fub aqua fanum adit

jSi

colonia ciuitas 115; colora reb.s^o. aureus 7 za terra, coeli, & maris 5 zz.

E X.

uiridis eur deleRet ; J coloris in plantis permutatio 147

colores compofiti 891 colores eorum, qua dijiiUans tur } 8 S. principales S^z.fociandiregula 149. [plend^sadn-^ovetauroi ■npufiate oit*mesx colorum comf>ti(itiA:f. ftcG.

fenera placentia 146. imt nendorum media 89;. materia ut fiatim habeatur St;, numerus Sgi.Sgz propriorum nomina S90. figaificata 14S

coloribus attributa 891.891 coloratas ad libitu res,ut per laternam uideas 101; colcffus maximus 1 1 ;7

colcffus Rhodius 1 1 ; S

columba lignea uolans 7 ; & comarusfruRus i Cometesindie in omni fit calo ; . quado uideatur ;. quidfignifcetf. quid fu s.qumapluuiasindicetG cometa anni 1 ; ; 6 defcriptia C ftgiiftcata 9 1 s cometarum hijloria eyfigni- feata 914

fornis

I N D

(omitialfhus morhis $77 commodt imperatoris m lacu lando perhia mirahilis7$ $ commofe quid 2.S9

comparatio huius Ithri cum libro de Subtilitate conceptioni ^Sj

conceptione qutsiuuent 575 concha uenerea 415 concharum c* chamaru difa ferentia 415.419 concipiendo^uenert^ad fpicua la extrahenda , idem uas lent 41 s

coclaui quomodo frigida 8 Sy congo regnu Aethiopia 45 congrus 3.92

coniferarum arboru procerU tas fpectes decem 100 conos qua arbores ferat xo4 conradus Gejherus 658, 66.^,67X.6$o

tonfentimtia in pradicendo obferumda 9 f 9

conferuandi res feptem modi pag. Z4J

contrarUuera,duoe[Ji 6 tonuulfioniaflcttu $71 copalquahmti lachrymai S s copemid error de motu tere

Tee 1 0«

E X.

corjUus margnritit ipiornom do diffoluanmr 67 z

coralii eonfideratio 1148 cor in pifcihus an moueatur 387,390. infiar lucis in corpore S . palpitat quae drifariam 576. quomoe do ad reliqua mehra fe hae beat Z76. folihormnipal pitat 575. 577'

cordis in pifcibus defcriptio 3 87. palpitatio fSi.cy lozi. ftusincuBis z7 s> corde auulfo animal an uiuat pag. zyS

cordylus pifcis 4;i

corium ceruimm calidius ae lijs Se z

coria quomodo inaurentur S s 7 . quomodo feruene tur S 1 1

comelius Agrippa mendax pag. 7 S I

corographia quid 7 ; S

corographia fex necejfariet

7^8.759

corona circa folem quid figni ficetsiz. graminis pss coronarum dijferentue 933 corona in coelo quid 916 corneolus lapis 170

e f cornix

I N D comix dJhd O” prtefdgiii 954 €omu moocerotU notx 1143 .

udcca indica ii4J eomuahoimmohiltd 2-76 cornuta pifcis 4S4

corp9 a t^uo mcueatur 1107 corpus duodecim figuris pen tagoms contenrum Sij.

€ 14. nuitu fuh lund pers petuim 643. quibus mus temr 1040

corporis hond 1166

corpora ut glahrdfidt 1041 co^^porum ad ignem compa» ratorum tres differentia 114. mortuorum cttuix uis antipathia maxima 9. partes /ex 7 f 1 . regulax rium iuctmditas77o.77 1 corruptiorus caufa 14 i

corruptionem qua prohibes am 243

coruus marinus 373

cofui 9 3 f

coruio" pica aucupes 358. hyeme cur quando f paria ant 10$. porcis mfidens tes 341.345

coruorum multitudo maxime ignoti generis quidporten» dat 911

E X.

cotes optima S60

coturni Cyprij 3 $ 5-

Crabrones O" eorum mirum fag. ^

crepida quonia utiles St» crepitus uentris qua faciant pag. 57 s

creta caret no fluis f j

croceus color plantarim unm de^ 1 5 f

crocodyli lingua 4f<> cruciatus qui facile patiant tur 1 1 1 . 1 1 1

cruris equini diftorti cura pag. 1061. io6i

crujia cur mutetur, is- ojfe no pag. 4x6

crujiaceacur comibus pradt ta,cur male uidentyCurobs lique incedunt 418. mua tare corticem O" cur 42^. omnia pedes habere 416. omnibus aluntur 417 crufiaceo in uentriculo dens teshahent 4x7

crufiacea cur ahfque ofsihus pag. 4xt

crufidceorim genera odiffe rentite 416

crujlaceis cur lapides 4x8 crufiationes parietum 7 1 ?

(ryfiaU

I N

tryliallus Indicus 1 64 fryjlalli g? gemmarim gene ratio r8.79

€ryj}allma uafa o* fimdia ({uomodo deferenda 8 14 Cubicula qua diu calorem re sinent SSo

cubitus hominis quomodo fle fti nequeat P44

^ttbicula quomodo ^t^fgantia fleri debeant $

ciicunftis marinus 4j8 cucumereslongifsimi Z4S cucurbita marina ut edenda pag. xzt

cucurbitarum cr cacimeru fenfusxcr. genera zxx. magmsudo tncredtbiliszzs^ femma varia ips

culicibus necandis ?05> cuniculi mira audacia ^10 cuniculorum uarij mores c?

caufa 2-5S

cupreffus xoi. arbos 4^4 cura prodigiofa Femadi Cor tecta 1061.1061

currus quare huenti -753 currus uitreus cum bobus fub alamufca 70 1

tutis uitijs 88«

tustfi prouincia mirum

D E X.

Cynoglofsi pifces 44 o

cynorhodi fpongia 1 1 1 cyprinus 401

cyprius puluis ss^

D

Yf^Aemon C. Cafaris iUut flrifsimus 1 1 1 1

cur in bommit corpora in* grediatur 1 077 . famtlid rli Facio Car dano 1071. fldiitius 1060. quidpof* flt^4.i. fubformaChri* fii 1090

damonis domefiici hifloria xixi. experimetux-o^o^ lo^i.etc, incubi mira hi floria 108 z. 108^. mtel *de^us 1 1 z t . potefias z 1 1 3 . 4iV

rM 1069.1070. fuccubi 10S5.10S4. fug

M^geflio quomodo percipia* tur I

t n 1084 damone corripi uanum^jfe pag. 941

damones an corpora moue* ant 111 z. an corporei anfint io66, 1 067.1 091, 1 1 ♦

dicmonfS

f

t N D

dtemones dn fuh t€t7ahdhi: tent iioS. enatos efje 109J. cur dicantur fdU Idces curtndu

ili ic66. cur nunc mirda cula fua non <e dant 1070. dolcre ac tri flari 1107.

1075.1077. negantium rationes iop$ .10^6. ni hilpoffe iio, nonefje qua fuadeant 1117. non ' omnitun confuetudine dia gnantur 1 097.1 09S. quanormtiiio, <^uine gent I o 99. quid m nobis agant 1 1 17.1 1 1 s. quia hus arceatur iizz. quoa modo doceat iizo.

1071.

quomodo intel^gdt 1106. 1107. quomodo leedere queant 1099.1 100, «iir • I 1 o O.C7

iioi.

^1114. quomodo noa ceant 1959. quomodo uoculas exaudiant no?. Jaxa iacientes cur non ofa fenidr}t 1071. j|^^rtl^io9i.. ubirejpona

E X.

fa non dent 990. ut pee$ cent 1110

damonum natura io9f. I a 9$. 1 1 04. ad homia nes collatio 1109. certee pradiHiones i o S4. cona fuetudo nociua iizz. conuerfationem quinam queerant 1119.

TO7O.107Z. aik

1107. definitio 1108. familiarium for» mattfrnatura for»

mido 107?. habitatio

11 17.11 2.i. habitatio

propria 10 zt. raro ad nosaduentus 1099. hi» fioriamira 1084. infla» tuasdefcenfus 107S. in» ter fe differentia 1071.

iuuamentum nuUii 1 1 o i . loquutiouariaxizi, ma lorum mores 107S. natu rao- mores 107S. natu» ram nondum a quoquo, be» Hf tranata no?, omnm natura 1071. opinio qui busprofit io6?. prcejiU gwj c/dri 997. 99S. rea fpofi ut qivs habere uideda tur 10} 8*. fex genera fea eundum

r N

tundwmpftllum 1067 dxmomj Socratis hijloria

pag 1076

damonum traftatio i o 6 ; .

traftatio qualis fu 1104 damonas ejfe credit amor XX 14.111?. negarues quales fmt ia66. prmcU femfuumhahere xxoS. qui uifuri fmtfub mortem pag^ 94S

dcemonibus credentes infanu re X X o X .

E X.

9of

tkd&iamcnionim incrtmcnu unde pro!>f^anf'"''t^ t ifipIvdrNtftftpi io 4.0S delphines cur Simonis noxm» ne gaudeant jS?

delphines o- balena brachtjs carent jS8

demcjirationis perfeRa qum tum genus 61 ?

dentes pro lapidibus 401 dentiumaprimhinn $44 dentnim dolor rmrabila modo

d0» II IX. quibus facri fedams ^71. dolori 577.

ficetur 1074 in pifcibus ratio 44S

demoniaci qua patiatur 5 s S dentibus corrofis ac dolentia damafcenumopus 69? bus 677

damocratese podagrofo^th defcenfus a monte modus iet3‘ltratui)> fiUCtief* T rt pag. Sot

danetafnrtae^':*S67p Veuscur malos non ulcifcU

dani ex folanlfentiH/tiit^7 tumoi. escoelcftesma

Ueftnfwnis caufa fcrU telleRus quomodo ecgnoa

'betntur J*7l7 fcantur ii6S. quomodo

deffutumfeufapa **1%7 preces exaudiat xxox

deleRatio eft itf^ighitione dei munera qua fmt xxox pag. dei pcenam non manere pojl

deleRatioAmparitfimititWa mortem xioa

do' J .J^-sSi deo agit gratias X170 dehciarum mirabilia cxema de Deo cy ccelejlibus intellea

pia' -e .sss fcibus cur htc non Iratiea

m 1166

deum

1 N D

ieum calamtdte miafititMin non delegari tit. QgMb

10^4.

1 1 0 1 . qualem fclre pras fiet c>07. quiueredilii gant 9 ® S

DicgusCaroliV.^gas 544 digitorum radius quid figm ficent 949

digitos hahciia artimalia^aet cosfmtiseedunt 17 S diodori Siculi blftoria ferpen

E X.

tuorpriecipua6^6. defit nirioihtd. firusihid. ge* nera ibid. fpecies 657 dtfiillauonum quincp regu» Le 667

m difiilldsionihus cauenda

vag. 6 flo

dijtdUndi modufper ligmm 675. uarijmodi 67 j diftillatores quibus ohnoxij periculis ■ 68 o

difiilldm ohferuati07:es6 S o uaforii mas

tis joo.joi

diptami genus 19?

dlffoluilo k quibus fiat 675 dijviuiiordsvn Itquldioruhu morem caufiC fex 686 difili^ia diuturniora ajj. fepte modis praflare 670. utferuentur 68 1

difiillatio media 669. mixta 66S. perpatinas 6 84. perquam folauis tranfmcat 68 j, quce mi» nus liquores reddat 67?. quid fu 6f6. fubterrar nea 6S$

difiiUationtm comoda mulr ta 654

difiillatiom covmQia

teria JpjSo

diurna curnon traflet amor pag. 116;

diuinorumpraxis ubi cra^lex ^tUT 1170

903.

909.910,

Sgf. 4mp/i* ^14^89^3^^. nnyiff%

9 1 o .

90*

9 5 9

908.

r N D

90;

liufeiiCiwtrytiityrrqfeiiftufc iiiwt 911

diuifurcolor 891

diuma Plutoniccc Z4 diuitiarum pericula ; o ; cJiKit/j pericula ; 9 1 . ; 9 r Docenda quincp in artib. 3 S 1 dolor quibus infit 1107 dolor quid fit 1041

doloribus leuandis 676 dominicarii inquifitores^i^tt 97S

domus aurea Neronis 1156.

ineultie uitanda 1 1 2 z doruKrf iucunde quanti refe^ rat f 57

Dr4f0 3 9 5

£if4C0nfS 302

dracunculus pifcis 46 5 dracunculi maioris ms s o s DiMnar Pachecus 99.3 ducisalba infortunij prafa:

gtum 950

dulcis caufa tS' allio 132 da/cc cur omnes fapores uins cat prater amarum 523 dulcia cur parum oleanti 4.1 dulcia parum nutrire ibid. dulcinut harcticus 979

E X

ducdectdron

814

durerius autor

8} j.

durum trifaria dicitur 1 161

durum quarto modo

Il6le

duri ratio duplex

1161

durities unde

1 zo

dux exercitus quarum fcien*

thrim peritus ejfe debeat

m-

717

B

^Bomnd(Mr4

ebrietati

57r

ebur ceruino cornu.

durr.is

P‘‘g . .

114?

Bccentrici orbes non

dantur

P^g- .

98. 99

echinus yfeu erinaceus marU

ms

479

echini cur quinf oua habe^

ant

^84

ecnephias uentuSy & ciuscaa

85

ecfiafis quid

5S9

itif

495

Bffclius eiufdem uaria prm»

cipia

t 06;

effigies area fplendidic 722 durifsima 7 i a . crimagi nes folida pulchra 721

elementim fynctrum non mi irU

tnt 457

tlemmmcurinfipida tjo.

duo folu in mixtis efje 645 tlementaeffemazo. natut ra frigida zz. quanon fyncera 1314

tlementorum in miitii cogni «0784. inuicem proport tiozz.z}. qualitates z z, fuhfiantia z?

thphantiaft quee regiones ma gis laborent zza

tlephantiafm quid generet piig- i 1 O

rlus arbos t S S

elyfirmedicdmentum 660 JS-mar.uel Morales «jpi tmnri l^anconetiprafidlsL^ tetianilaus 697

Bngafinmyihus 1 1 o j engronelant regio 4^

tnfes ntmmos argenti trahen tcs 1 5 S

eperlanipifces ephelidibus remedltm S s o ephemerides quando incape

) E X.

ep^iifeauifii'' ' y-ol epicureis hUtlitm tni^atiHum pag. -\9

epicurifebla ftj

epicyclos dari oportere 9 3 .

quomodo non dentur 94 epilogus tranatorum 1171 epifcjpipifces 481

eptjiola quomodo aperienda pag. 7c,z

epijiola fub epijlola condita e-ig- 7S®

ePffloUe quomodo concludat tur ut aperiri cla^^ttlffltet queant 791

BquaPharfalicampa 514 eauus C.Cafarh qualis 1 1 1 1 equiagrefles 541. anhelit tus preefrruat romme a ret fie 6. caftratimduresat lljs 49- doloribus ictcOa rantesquomodo dtgnojca» tur cp- curentur 519. cy homines ut tuth per i.u ts amiuient 851. heri/ Js phrodiri J4J. infolrm-ct caueda S04. Uchry. :irt tes 95 S. moreiit cui .iit

ephemeridum a’Mores 7$?- crfnmrjjy. nigriminim injhrtmetiratlops 34?* vadibus ip fronte al

laus&ufus 75$ bUur probentur 550

eqm ut

I M D

t^ui ut in furorem agantur 1041. ut paruum caput habeant C7 ISga iubi ; 1 S equo nullum animal melius 316. non reddenje uris nam 310

equorum a fpledore pilorum figna 337. candor unde 351. certamina S o 3 . colores optimi qui 334.

3 3 j : correctio 3 3 S. ge iieralisratio curatioms}iS herpeti 316 . hifsoria 314. indicia a colore 3 34-3 3?- vnduciaafoTs na 338. indicia ab adio nibus 33S. macula quid indicent ibid. mores qui dicantur 3 37. omnibus cutis morbis 315. pituis ta 31 g. figna i qtiinqs fu mi 33e.33z. trabedtoru caufa 3 i a. uoces quins que 321

equisanhelofis 3S7. clauo hefis 3 1 s. ebjlinatis 3 1 S Brica herba a 0 ^

erofio quomodo fiat 182 eroflrati exemplum 107 erraticas in epicyclis non fera ti, fed in integris circulis i >

E X.

error ubi facile contingat pag. 20 1}

eruca marina 439

crucis tollendis 30S

erythace 2 89

Efca ignis 6 ; i

efcharoticum celerrime cute perforans Si<K

Btefue uenti boreales 29 Euclidis c? Cardani collatio pag. 724

eupiii lacus mirum laof. Exaltationis uilium prafaa

gia 94-'T

exanguium animalium duo genera 282.383

excidij gentis figna 930 exitij proprij prafagia 945 exofsis pifcis 439

experimenttcm cji rationis ar gumentum S4S

experimenta qua probentur

fdg’ 1 0 ^4- 1 o 6 f

experimentOatredecim Artefij pag. 20}3.2O}4

explicata rede qua dicantur pag. 90}

F

pAberpifiis 441

faciei dealbatio S64. faciei hominis mutatio 1014 d faciei

I N D

factn maculis S S j . frigori &ucniis,&c. S6f. iud hercuhs 6 S 5 . uitijs toL lendis S6j

faciem maculo fam quid effis ciat S7S- mire itlujirds S59. ornantia 864. rti bijicans S6s

facy Cardani opinio dedas monibus io7z

facij Cardam python noz falcones optimorum forma 357. accipitres fyluejires O- lupi ,focij in «oiatioiic pag. _ jss falconis tineis plimaru 4.71 falconum differentia ex cas ptura 3fS. morborum indicia • 359

falfo plurmdla^lari lo^z fafcinaticnishifloria C)6<f fatidici ^ui dicantur s 9 S fatigationem quid prohthes at 104^

fatum impediri non pcffe pag. 1114

Febriciendie 579

feles cur excrementa ahfcons dant 3 i 9. nigri, furaa ces$z^. ut odorare uU deantur 343.344

E X.

felium cur plura genera qua canum }zc>. mira 938 felices quadrupllcher fimus pag. 502.

felicitas adulterina 505 felicitas in quo confiituta, quicus confiet 505

fenefiris lapis coueniens 7^6 ferasutarceas zz$

fermentationis utilitas S09 ferraria 115?

ferrea quomodo facilius pene trem s 3 6

ferrumardensquidfit 64 y. crees quidaniligineitindi cet$i$. tffr chalybs ut molle fcantur I $ incha ■ lybem mutari 69 i

ferri generatio So

ferri oliumcT aqua 674 Fiatolapifcis Ramee 4.66 ficus l.dxet deferiptio S Sr ficus ut celerrime maturefeat fides 534

fidei unitas quanta 509 fidem ulterius ferri quhn hu manafapientia figurarum deferiptio in quU busconuemat 6 5 0.6 f i. trarfmutaiio SzS

figuras ut in ligno effingas

m

I N 0

pag.

ftitorum multitudo <juomcdo dignofcatur ^67. cafus €t felicitates in parentes rea dundure 5 01

felicis ufus pro uhro 70^ ^ms cunliornm ejuU 1 1 6 8 fine k deduUiSe fuhillis 1164. flaminlj Romani nojtri tepo ris^rohur crdexteritas7s><^ flamma uarp coloribus quo modo fiat 648

flamma qiildexchet 6 5 ? florentia 1135

flores ut afsidue proueniant jS. utdeleHent 38 florum uarius color i s ^ flumina cur aquis dejlhuans w.r <quarido<p , o- nonfems per -74. cur fub torrida :(pna maxima magna pmguia 4J.4^. qua dea tenora 7^

fluminum reieHanea 4^0 fluuij cur in ortu humiles 72. Fcecuditasis ac flerditatkfia gna 583- agri caufa 4 f fcECori oris c? corporis SSz fcctus quidam tam quadru-. pedmi quam auium cur ca cinajcantur 32-?

E X.

folletidcemoishifloria 1114.' iizs

folUtos uulgo diilos^ nullos

effe 1092,

folium Indum 68?

felles ulnari^ 91

fons dulcis aqua in maris fco puloSo. oleu fundens Si

forma omn/is unde 1041

formandi modi quot

formari qua dicantur

1x3

formicdleon

2.9?

formica

2-94

formicis tollendis

509

fornacis difiiilatoria

typus

65S

fornacium genera

66S

formam cuiufcunque anm ut

conieclari liceat

1 15

fortunata infula qua

7S4

fortunatarum mfularum ina

cola

49

fouea frumento condito ex^ halant fpirhum pernicior fum Z4.f

foueas apertas non flatim in^ gredi oportere 14.

Fracaflorius in homoceritru cis notatur tot

ffaca florius notatus 6zo

fraSiiords rerum natura s 1 4 • d i

I N D

frdgortm aquce uires 66$ frafsirelldherha^uid S74 frdncifci Galliaregis lihera» litas erga bonas artes 77 franctfcus Mirandula 97 o . 0*971

francifcusOffufms 784 frangi, findi^comminuijZD-dit uidi quid 1 %7

fratres duo rmti $ 6 c}: $70 friHionem pinguefacere j o o frigiditas qua nocea t i s 9 . o 19°

frigidum elegie curnonpua trefeat 74.

frigoris detrimenta 4.6. md ximifgna 1 02.7, fapot res 131

frontini de aquis ludkiu 64 frudus et olera quomodo pro bentur S08» Jndiaqui inel,ummi o acetum facit 1 94. maximi ex herbis tiafcuntuT 1S4. maximi cuales ^S$. qui maximi xS$ . ouomodo mtirians tiir in cor-trarijs regionibus azo. fii^guli ut optime fer uantur 146. ut fiant pur gantes xxy

frucii.:^An feruandorim ra%

E X.

tio fsd

fruilihus quibufp quee terra conMfnidnf 1 87. feruan* dis qua conferant 2-45 frumentum ut feruetur 24? fucus regalis pro facie S76 fucifaciei 874

fugam meditantes quid aget re debeant s 04

fulgetra 912-

fulgur fepulchrum tangens^ cur gloriam decernat 91 j fulgurum decreta ibid. nu't ra ibid. fi^ficatio ibid, fuligo cUbani ad ignem alent dumaptifsma 77

fulmims idus admirabilis pag. ^ 911

fulmine percufsi 581

fulmina celfa petunt 914 fimus unde fiat fumi o exhalationis differen tia

funda 7x9

funefiarum domuum corona

furffonte captus r 3 r furijs quinam agantur 6$i fufcuscclor . 891

futura aut ignota intelUgere 5^3. cur quando^ exuat nis

I N D

ftisdnib.pradicatur 901. futura ntcejfaria 910. num ex cfletisprauideripoffent 91 1.91 z. prafdendi mo dus ; 3 S

futurorum an fit fciemia es- q-aomodo 905, cognitio quibus competat 1199 G

QAbriel Cuneus chirurgus Mediolani 943

gabrielis Aratoris inuentum pag. 734

gaideropoda 4Zo.4zi galei in metu filios ia uentre abfcondunt 43 S

galenus taxatus i}S. ueris tatis amator n

galeni diligentia ubi defide^ rata s 1 z . error de nutris entibus 140

galerita pifcis 47S

galefa herba , uelgigUa i s ;

CJ" 186

galieni imperatoris delieiee pag. SSS

gallia ambitus portio 77S gallorum mos erga pueros pag. ^ 113

gallina ey anates ut a uulpu busfiinfecura 354. ne

E X.

uuascomedant z f t. pha fiana 3 7 1 . 3 7 z. ^uomoi do fne prepitu capiantur £40. ut non quiefcant pag. X04Z

gallinarum periUtati j <S o gandauim duitas 1 1 3 4 garamantim genus 313 garatronius lapis qui 1 6 s gelu quomodo pat Sjy gelu pgna z o z5

gemellorim fignum 9S4 gemma Arabica qua 175. lapidi drcimnata 179. ne<p in mari^neep m animas Ii generari potep 1 7 z gemmam igne no peri 1164. gemma adulterina qua ratio ne generaliter pant 699. 700. certi generis quomo do uulgata dipinguantur

166.167

gemma cur leuesixSx qui bus notis chgnofcantur pas gln. ' Z63

gemmarim eoiores principas les \7S

gemmarim durities qua fit iiSi. fcietia i6z.i6s. fubpantia zzo, tranfmtt satia

d t genii

I N D

gemmdruuires 105 i.iojz gi nera qua confiituat 1104. 2^cncratwnis modus 1093.

0*1094

ge iMs proprius quihusuidea

antuT 94^

genij quomodo nobis afient p.^g. lllS

gentoru^m illufiouiS.

mnos aHio qualis iiio gentfunce diftiUatio 669 g^ntiance qualitates 669 Purbachius 553

^for^^T loachimi ttiMefioS 3 5 gcomarMeepradiftio 903 g'^r}7iania ne^aribus abun» dat 6S0

germanica lingua loques pro picruermes 5«fd

germanus hauriens ukiu ims nioio gutture 5:08

grrofalchi aquila genus 3^0 gcjiata an aliquid efficiant

pag. 104Z

Giapa infula 44

gigctntes cur:C quales 544 m Chicore regione 40. quales dentur $1^

gtlbusy^luus color 990 Glabra loca quomodo reds dantur s$o

E X.

glacies unde fiat ttf glaciei durities mira 1119 glacie fuper quomodo ambus landum 803

gladioli fcriptortj 8^9 gladiolos acuedi modi 859» 0860

glaucus color 89«

gluten optimtm 8 1 8. optu mumPlinij 847. tenue pag. 847

Gnomo fabrilis 819

gnomo horarium quomodo fiat 7 3*

Goa portus India 44 gobio 451

cur pinna unica fub uentre 3 94

gofsipium uariorum coloru in Peru 114

Graea nugacitas iii6 graca lingua cu Italica cona uenientia 1 1 3 •

gracia mendax 1 1 y 8

gracorum o Jtaloru ira \ 3 fabula de Argo clafone ac Colchide 798

gramen ne regerminet zzi grammation gemma 1^9 gramphusquid 571

granata gemma 17* grana

I N D

gtartiiresimmenfr magnim dinis 93°

granis omnibus pruidit i f i graucdinis Infabriun exemi plvm 87

graaida quando magis afflii

gitUT 577

gruum amor tnfdtcs j 5 o gryphes non effe demonfirai

tur

174

gryphianumaiis unguis 1149 gryllus 195

grylli jlrepitus looj

Guadaqumaiu animal 3 40 guancrx fepulchrum 568 gulielntus Ztlandmus 755 guflardaauis Scotia 36S guttatus color S91

gypfinn quomodo f.at f 1 H ■

quomodo fiat^c eius qualitas 131

halonim defcriptio & fignii ficata 915

hamuli ne ex circulis excidat pag. 814

harenghi 4^4

harmoma quot 14S

hajhe qux boitie i S 9

Sfofi incredibile robur {<ig. ?47

E X.

Hebrea lingua eum Indicat O- Arabica conuenientia pag 1x51

hehrides infula quot 34 fif (Sici fur fi txmorf dc triflii tia 144

heflor Boethius hijloricus pag- 3 5

Jjerid aduerfus uenena xit. X 1 1. ei quafal extrahit tur iS'7. qutenonputret fcit XXX. terr amotus dit Ha XX4

herba: quxuocentur XS4 herbarum ac florum ficcant donm ratio 893

herbas effe ignotas 573 helica linea qux fit 609 helleboTO dignus quis fit pag. f6S

heluetlus dux decem uiHorijs clarus 948

henrkioHaui Anglonmret gis error 393

heiodius inter aquilas 3 5 8 hexacedron 8x3

Htbermie preejligiatores pat gin. 7 97

hibemite lacus uertens ligna in lapides crfemm 7 9 hierof aleones ubi 4^ d 4 feie*

I N D

hitroglyphiea Utera 7 S o hieronymus dfeptimgima in.

terpretibusdifcordat S9S hieronymi Giraua Hifpani Hier de molendmis uenti, C7C. 51

hieronymi Palauicitti horoe logium 7f4

hippocampus 484

hippocrates cr Galenus forne nia amplexi f f 9

hippocraticus potus 6 f J hippurus pifcis 4.6}

hirta Heiridum infula 339 hirundinum ufus 196 hirundo pifas 4.66.4.77 hirundamm pulli utaliefcSt pag, 1 04»

hirundinum pullis oculi ef> fofsi redeunt 373

hifpani muentum 705

hifpamci libri luforij cenfut fio Sx6

hifpanorum auaritia 1114 hiftoria mira 1 o S z. i o 8 3 hijloria ridicula 1004. rue pici damnati artis malefte ca 974. feu fabula mie ra 3<S- uipera & pica pu gnantium 303

hiporiadua de damonefub

E X.

forma foemina 97 f,

tS'971

hiporici munus 973

Hobus arbor apud Indos, pa gin. 1 8 *

holoPeus pifcis 411

homerus damonas deos ape pellat 3=95

homo cur cubitos poferius Cf genua anterius habeat, quadrupeda econtra 17 1 homo cur lapidibus in manie bus contentis uelociuscure rit&plusfaltat 169. cur nates habeat 17 3 . cur ubique uitiit 711- cur uolare nequeat 496. tu quibus reliqua animalia pracellat 490. mottalU bus omnibus rebus in quie buspraceUit 490. proe bus p ^4.. qua incerta ha beat 497

qua folus habet 49 1 fedigitus $71

hominis bona 11S3

hominis conditio 300.501 hominis interna pugna, pae gina t = 9 5

hominis probi officium 5 • 9- fubfantia 5*9

hominem

I N D homincreddi inuifihilem quo modo intelligatur i o i ? . totum affici 497

homines abfque ceruice ubi f4f. auribusmobU libus 4 92.

cibisunicisutentes 50S. curdiufmecibo uiverepof fmt 549. quurin diKerfispriejlent 53 S.

cur pondera fmiflra parte facilius ferant 2S9. cur fu uelocifsmi i4.S. delicijs ac luxu obruti fii. e frigore quomodo pere^ am 574. Cf bruta eur in eadem regione difsU milia 4S. esc mors bis meliores falli 509. hirfuti 342. immoa to capite capillos mouentes 5; 3 9. inecjlafim traiti feuntes 542. iracun^ dia uoce cur careant 996. quantum inter fe differant 493. quantum uaria

entur agri natura, t? loco 33.34. qui dicantur 314. 313. quiuen^ triculo pro facculo umnt tur 30$. morbos in

E X.

rame fecum cubantes tranf fundunt 382. moris

bus citius, quam corpore deiipierant 493. pram didionibusapti 901 praflantifstmi qui 5 3 S qui albi fant 143.

^iii nunquam inebriantur 33. qui nunquam foi mniant 377. quipat rumuideHt,ubi 40. qui parum uiiiunt ibid. qui fudant,cumuoliit 507. quotfignis maxime digno* fcantur 1014. raro a* nima ,0' corpore prajiant 309. fapitls accufati ,(3' abfoluti , O' cur fto. uoces animalium exprimen tes. 508. utmorx tui uideanntr 1 0 1 s

hominum a fulmine perciifx forum mirum 350. cupiditatis caufa iS^. curtamuarij mores, natux ra'ip 494. genera quibus dijimguuantur 13. 24. inuicem fympax jhia 7. interitus dua inter catera caufa s 1 2. morc! iii/crtmin4 492.493 d f homit

I N D

homiim'n ndtura per fe cfiM^ natrhyO" dcemonia lozi. naturam enerudntia priecipua pars , maxima<p tflBeiluma Sot.

tiMurceuar}<£ 491

<juatuor genera 94. uarla asiones mrahlles S o x ho^a diei quomodo habea - tur 671

hjrari^m incequaliim deda^ rado 75?

ho'^deum fine cortice iSS horologia ex putuere horaa rum 755

horologiorum regula 6 ; S Humanus fiMs-triplex 1 1 (5 f humana cur peridiientur 91 X

humana rmferid 591. fphara tria maxima habet

5^94

humana formam multis mos disiianan 54?.f46. fuhjtantidm nondtudura^ re 59J

humanarim rerum fuhjian:

tia 589

humani generis umuerfaies calamitates feptem 58? hfmantm corpus minus ters

1 X.

rte habere^quam aliorum cm lementoTim 1 8 x

humidum pingue

141*

pingue lapidum

118

humidi pinguis , qua parum

habeant

IX J

humidorum aquei^O’ pinguis

aoUado

1 XX

Hyacmihinus color

890

hyacinthus gemma

17«

hyacinthi prafagium

tempea

fiate^o^ morbis

17*

hyacinthorum genera qua*

tuor

t77

hyayaguafruftus India 191

hyemts longa figna

1 0 x$

hyperborei qui

3f

hyfginus color

1

$91.

i

Ydceaherba

iSj

iacohi fepulchrum

i l6o

ianus Lacinius chymiftarutn

defenfor

691

iafpis gemma

i66

ia:^yges Metanapa

9?7

icocedron

8x1

icofahedron

8xj

lecur ett duplici tunica quid

99S

iemnmmqui£pr.£pet $9^ Jgnaria quomodo ftant 6ss igms

I N D igmanificUIh 647

ignis cur diemonibus trthuai tur 1 o t ; . cur fttfs prot digtose excitatus uideatur 653. e carbonibus cur aquas adoratiores factat 667. e cado defceni dens mala denuntiet 91;. ex pifciumfpinis 3 4.

^iiis extinguedi auxilia S f 2 .

■ hiftoria portendentis pro- fpera 917. tn aere quid figmficet 911. instt qualitas quantsm difliilat tiombus noceat 666. menfura in diflillando quo modo afiimetur 671. BC!! eft elementum S 9.

erdo in diflillando 680. puri color 64S. qua^ drifariam corpora afficit 124. quando non pofl ftt extingui 652. quid fit <543. quomodo fca ratur ad pabulum 649. fcmttilce ex uejtimento quid nam figniflccnt 913.

- ais 650. Itita 6 sx. igni artificiofo quid aduerfea tur 644

igne mnimo | indigeant 67 1

E X.

i^nmi non manere S 9 9 igne s aerei fonoti 914 Ignes ambulones c) 14. hte^ rentes ibid.

igniim differentia 64C. differenihe iuxta materiam dijlillandorum (> < S Jiluflrtum utrorum interitus qua damonum prodigia praceflerint 1103

JniCigmiim c? fj^cctdi

mutua

raiio

906

maginatio c^uihus in

caujis

fiuriinum pofsit

571

imperdtorei quomodo

in deos

referebaiUitr

1105

impij €x Deo diuinare

nopof

funt 910.911

improbo honi aliquid

conti»

nere

795

Inanimatorum nullum calii

dum

SS^

incendium naturale

5?5-

triplex

5 St

incile quid

67

kidia occidentalis

IZZ

radia Larua, er Zema 1104.

nouit tahuUfalfa

765’

indica lingua

11 ji

indicum lignum cur in mf*

dionigrum 19$, 199

indut

I K D

mdujlrid nojlri feculi magna

1

inebrianttd

inerudiii eruditis cur plus fe fctre credam 5 ? i

infans cim duplici ore ejuid ftgntficet 94.2-

infam duplici corpore quid figmficet 94?. excds ne O" muliere natus 944. ne jlernutet $76.

infantes nuper nati ^uid 4* ^4nt 57<S. quando dentire incipiunt 5 S j . qui fOTiuulfioni obnox^ 5Sj

mfelicitas triplex infelicitatis imminentis mas ximumfignwm 645 mfrmtatim curatio magis ca 1050

influxus quid fu 1 1 1 influxus juperantid 1 1 influxim fyderum dari ips infortunia ad quee referan tur 91 f

ingenium qua*nam maicent 9^4 f

kiiuriarum remifsio an ad a* nimapurhatem requiratur

E X.

inoculatio qua ixf

inopiam quid minetur 919»

9JX

inquifitortm auaritia 97 z infania antiquorum argus menta i o 19

infania genus gloriofum 97?

mfipidicaufaca^io 129 mfitionum ratio 226

mfolatio difiillatoru curaft ferat fuauitatem , ut etiam circuitus 679

infomniafalfa uidentury qua ttiorcaufis

infomma qua^cj: curmoucz ant ?5<5. ueraquoa modofant $$S. uit deri qua faciant f 5 (> injlrumentum dirigenSy c f» tus figura 74 S

injirumentorum adferibena dum paratorum utilitas

S6i

infuafus color «91

^yu/4 natans $ 1

infularum ortus y qui decera nant 952

infularum genera quatuor 52

INDEX.

hteUeduam diucrfitas lo tdmhabeat »9*

mterpretes fommorit ael ua- iulis uermts na

ticiniormu doloft 907 imienta quem odorem fugU interpretum Jeptuaginta osii axtt jiS

ra hiftoria s 97 iumenta ut cibum appetant

munilioms mira itis 5 6 S 315

•inundationes quidjignifieent iuncusfunibusrobujlioriSS 93 I iunei radix Indite purgans

inundationum caufa i j 1 9 ;

io. Baptijles-Alhertide aquis iumpermti ut quis agnofcat ducendis fententia 67 zaj

ioannis parui offa 5 4^ £

io.Stophlerijlaus 74S ^Abyrinthus tijS ioanna gallica puella mtra lac qua cogant 114.4 548 lallis caput quid SS4

ioanna uirgmis enfis 1149 lallis fangumis natura iofephusNigermagusiopo 113. nutrimentum ta.^-

Jjilandiaqua 34 pinguedo 8 84.

iter per ignota maria 711 lafti e mammis extrahenda itinera per mare congelatum 579

quomodo dirigamur 1 1 1 S (afled ai4 ifl mana 933

itinerantiummfiruftio SoS lalleum nullum perfpicuum

iulides pifces pulcherrimi 165

3 97 laliatio a capra quid agat

iudicim munus 1138 516

iudicij munus diuifio 9 5 4 laliatio longa,ubi 1 1 z S iuiubinus color 89 o lacertus Indicus 159

uiolaceum quod optin lacertus pifcis 437

tnum 88 X lacerti ccnchiliati 304

iulis cur quadragintaquai lacertorum es' ferpentum gei tuor pedeSjkomo duos tani nus cur adeo in magnuiu

dine

I N D

dmeuiiriei

lachry mie genus <n Indu

889

lachrymarim purgatio 6SS laUannus Firmtanus reprci hcnfns 907

laciantius Florentinus 971 lacus alhusRuihenortm <9 lacus cusus pars non congela ttir 8 1

lacus mttimefcens fine ume tis ibid.

lacus c^uinunqtiam congela, tur Si

lacus, uel flumen ut uideatur ubi non fu szi

liganisauis 373

lamia 4^5

lamias dari quibus rationi, hus perfuadeatur 967.968 lampuga pifcis 46+

lapis aquam marina dulcem reddens 179

lapis candehe mfiar ardens 19. ignem accendens iSi. in iecore humano 573. 3!i ueftca ut dignojiatur 51S. natura uarias re, rmt imagines referes 179. naturaliter effigiatus 179- rejcnans iSo

E X.

lapis fomnS impedient 1931 lapis fpecularis 7 1 »

lapidis herculei uis 641. lapidi frangendo 777 lapidem frangentia 6St lapides alii pro jlercoratione fi. conckiliaii i6i.. cur in pifcibus 44^- mter qua oriantur 161. lapides preeiofos gigni pojfe inanimalibus 167, qui ardentaccerifi 359.

zSo

lapidu m duritiei genera i ^ i . e ccelo csfus quid figmficet 9rz. 913. familia^ ritas i6i. genera cur plura in maris Inore i6o lapidibus ut iiUTce infcrihana

tur

$4.r

laponcs olimferi

4-7

Idponu/in mores

5®

larix

zoi

latronum naues

71?

latrunculorum ludus

quomo

do typis excudi pofsit SzS

htuandi antiquorum

ratio

6fo

laude digni qui fmt

71 j

lauri corona

95?

Leftiex arcis

84-^

leiii

I D

ie^i uarij ihid.

lentiginibus faciet S

lentifcus 2. o 5

leoj^eronis 1157

lepades 41^

lepra dtwrimgeneru^n 575 leprofi cura mirabilis 574 lepus marinus i o ■ ? 9 9

por?tfj S'fod<g 4<^7 lex Chrlfli uerax 507, leges in hominum mores tnul tum pojje 5 9 5

legtmlaiorwm, Kegum^ZD- fi pientum difcnmma is>4-

Libella flaulatilis 46 ® libella pifeis 43 t

iibellisratio^O' forma 31 ti^£T quottuplex dicatur

iiyi

uitapatrtt qualis loio.

lOll

libri huius utilitas 116^ libri non uulgati 1 1 s deinceps

ligati ne coeant <piomodofol uantur 1039

Itgnuanacjtiagrauius 66$. fuper urceos quomodo fratt gantur §1^

ligna & tabula ignibus noi^

E X.

obnoxia fjs

hgt^a offea qua 5 9-

quadd cur liqucfcant 647.

8S4. ut ara deant tadarum uice 8 1 5"^ ut fplendidiora jiant ibid. lignoricm differentia in plan^ tisi^S. ignis quali s 66 Uneain manu tuforcs figmfis cans 961.963. reflea xa qua 609. fotarh vn manu 953* O- fgna iti nodis manuum quid fignU fcent 954. manus quot 953. puerorum C? fenum 9 5 S

linearum maniium m^mt^us, nominarer natura 953. menfura naiuralis ^64., ortus c,6}. principaa Itum indicia 95S.959 Itngua fciffa quid fignificct

lingua in pifclbus ratio 44«. 449

linguarum differentia caua fd 1129. 1130, uat Ttetas 1119

linguas perpetuo flu^uari

1Z5 *

omntbxomune 113«

lipaa

I N D

liparotpifcit 4« 5

lijuidontm pondus quomodo examinandum 8 ; s

liquor optime ardens f 9

liquores quomodo colorakis

67 f

Utera derafa quomodo repai rcntur 854

Utera latentes in charta ut cognofcantur 79 1 loci latitudo quomodo hahea tur 76 j. 765

locorum longitudo a- latitu^ do,qua fmt,& quid 764 locorum longitudina,e3-lae titudines , tum diflantia ex tabulis 7S9

locutio per fibilum 790 locutio ut occultetur 798 loligines 441.441

loraecotio balenarum 471 lotos Aegyptia 1 1 f

Licema compofitionis demon fmatio 645

lucius pifcis 4?!

ludi aduerfus conuiuas 849 ludi antiqui , iucundi, ty mi= rabiles 8 o i . s o i

ludi borealium nationum

1 1 iS

ludicra quatuoT 818,819

E X.

lues cur equh,capris,o- canii bus non accidat ;8; luna cur conchilia impleat 417

luna quibus dominetur 114 Una defeblus olim pracani tioiii loco habitus 971 luna motus 98

luna octo flatus 99

luna prafagium mtrum

10 17

lupiinnpxlj J14

lupipifces 44S

i«x, ob dijlantiam , rotunda uidetur i

limen ex fepo uifum debilU tat zit

M

^.J^Aca auis India 575 machinarum «ii i» quii busconfijiat 71?

maculis detergendis 40 5 maculo fas color 89 1 magia naturalis 1038 magta naturalis pracepta

1059

magica ac finiilium detejlat tio 104J

matrum ubi crefcat fme ai qua Z9.i9‘f

malauar palus 4+

malunt

I N D mdtttn mdo peUi s ; •

ntdas artes mnentorieus maa li cedere 704

maleoli,mifsilia MUca 716 mammis muUertm comens dis

manati pif cis docilitas 481 mangones antiqui S6S manna duplex i ; 9

manna eledlio 141

mantis 474

manus partes csiplanette fub taceant 9 ; r

manus partimn nomina 9 f i manus figna mala 957 maraxuspifcis 4S o

margarita »74

margarita adulterinie ueris pulchriores 696

margarita quomodo diffbU uantur 6S6

margaritarum generatio 421

maris itkera certiora terra

7(55

martyrum Chrijli cur nuis Itis a carnifice liberatus

tiat

Medica herba qua 198 medicina in quo Juperfiitios fiot

E X.

mei codam SSf

melexrorefit 2J9. Hi» fpankum its>- m Gtr» mania ignobile 240. optmum quale effe debeat 241. optmum ubi 2^9. quomodo purgetur 242 mei uirgmeum 259

mellis ac cera coUigendi^cont pendium 292

mellis genera 239

mellis iuxta anni quartas es ledio 29»

melancholia 477

melancholicis cor palpitat 5:76

melancholia opera mtrabilia

505, ;oS

membranas antiquitus fuifa fe S52

mens quid fu 423.524 mens tribus modis pura reda ditur 532

mentis humana declaratio

f 35.!3S

mentem effe aternam cr ima mortalem probatur 524 mentem qua moueant 57<> mente qui uaient,cur opeie non ita 43 2

mmfmm muliebrii utres s 77 e mrji/i»

1

I N D mensus muneribus fijiendis

menurij Tripnegifli uoliuniM na 1 1 5 S

meridiei re {ia linea quomor do habenda 84S

merlinilibririfudigni 547 metalla quomodo aureo ca> lore uideantur 711 metalla quomodo durefcant So

metallorum durities at leni tor 99 f.

ero fio 159.

metallorum feptem confide, rationes ibid.

metallica in calcem & aquam quomodo tranfmutentur 699

meteorofcopy, cr tabularum collatio 766

meti planta mirabdis 1S7 Miracula cur magis circa ho, rames^quamhruta 994 miracula cur maxime in for, tuitis 98$

miracula dari demonjhatur 9S6. rarbfiimt miracula fex occa fionibusfia unt 987. fexdecim *Sj ufif ad 994

E X. 1

mixtorum differentia fit mixtorum qua nam infipida

1J9

ntixtura ubi utilis 711 Mola in utero quid f7o molechinuscolor *9i

molochites gemma 169 i

monachi pifces 4S1 !

monocerotis cornu 114.1 mons dolorofus Scotia 1006 monsrtmabilis^CS' caufa 49 montes maximi j •

montium ortus quid declaret futurum 951

monfira in quibus contingant 98

monfira maris humana for, ma 480

monfira ubi fint 479, 1

480

morbus ex feminis aut fant guinis menfirui retentione

97 s I

morbis equorum duo commu j

ma remedia 9 1 #

mormylus j uel mormyrus

4-66

mors ptiblka oh qumtp cau* fasfeuifsima 49®

mortis in articulo terreri plu» rknes a damonibus

morw

I N D

menis miiU fex genera mortuim omne putredini obt noxium 141

mortui hijloria uaria laSi,

1082,

mortua (]ua dicantur i o i S morientium uiftones 568.

569

moriturorum indicia 9 f j morficatorum i rabidis uaa r'ia ratio $.61

mortalium rerum uicifsttudo 3 i

mortalia omnia exigua effe

XXX

mortalitatis perfeSio fuma

ma

mortarium ut urceo eleuemt Si8

mos lacus Noruegia 3 5 mores a cibis mutari 49; morum mutatio quot modis flat 37’9

mofchi deferiptio 1148 mofebouitarum mira 44*^

Kioca , feu Grancipomm 474

motus artijieiefus aepialis ca lejiimuelocitace fiij motus circularis duas habet sielociiatis rationes, te&us

E X.

tantum unam f99 motus continuitas iuuat ad augendum impetum 631 motus imequales quomodo exaqualib. oriantur SoS.

607

motus non rediens 7}f metus orbium raixti nullo ma jirumento pojfunt demona jirari 6x4.

motus perpetuus feldminccs lo 643

motus perpetui mfrumetum artificiofum 46 1

motus pltcfes ex uno & com trary

motus fimplices duos tantum ejfe fsT

motus trepidationis quis 6 a 6, 6tS ra*

tio 6io

motus ualde tardi qui 6x4.

ualidicaufe 6zt.

motus uelox aut tardus trifaa riamdici 6x4.

motus uiolenti ratio 7x7 motui uelocitatem ratio gea neralit augendi,uel minuett di 6i4

motionis principium corxrf motionum genera tria x7^ e X moueri

1 N n

ttiourfiomniitadextru 169

»iugi2 4<>4

rauiirr quot pofsit parere itii

fantes

f ir

mulli /eu trhUuis

398

mundi cr humani corporisfit

mlitudo

S

murena ginnis caret

J91.

592.

mus marinus

4S5

mures uhinon fint

3 11

murium copia maxima quid

in Peru portenderit

936

muribus quuT data cauda

39S

murices

416

murorum jirmifsifnoTum raz

tio

murteus color

890

mufcce an refpirent

3S4

mufcee oua pariunt , >

Cr ubi

2.9^

mufea ut non adfmt

3 o5

mufeas mortuas reumifeere

569

mufculuspifciculus

45?

mufculi

419

mufculorum doloribus

SS

mnfcus cedri

SS9

thufica facili modo conflata

849

B X.

tnuflella marina }9t muflella ne noceant jit muflellinus color S90 mWitiio rf^ionum in animat litus quid faciat t ; 4 Mytuli 419

myid fruHus olim incognu IUS >94

tf

^^Afus promontorium 4* Riiturn rontrorijj utitur 89?

ti^ruM rur tot modis m uilU tus animantitus luferit 474

natura humana a quibus aft flciafur 5 o 5

natura iuuatur fimilit. 5 74 natura nihil inutile ejfe uot luit 419

natura quomodo immutanda

natura raro miraculum unii cfiendit 4 Si

natura ordine copulata, qua 699

naturalium rerum regula ut plurimum Itera iiS liiiuit aduerfante uento quot modo feratur 70T

nauii corpus cur rotundavit nattis

I N

tuuis tuttfioms periculum 70 s. mcejfus 709.

lignum quale y 11. lut men quale ejje no&u debet at 7t it

Muis,quie orbem circumama iiuit 79S. quando pereat 709. ut tuta fit a fubmerfwne ibid. nauim uix in libero mari fubt mergi 710

naues abff ferro 715 tiaues coriacea cr commoda 7 1 j . dirigendi modus

711.

naues frafUutrellaurentur 7 1 j . longa haapar dia iia ubiufus earum 714. quce tutiores 711.

ubi a belluisfubmergantur 710

nauiummenfura 71» nauitm reHoris officii 710, nauigantium pericula 707 nautica artis mira 7 o j

nautili 4.16

nauplijpifcismos 471 JQebula cur procul non pro.

peuideantur 1004 nephreticis 500

neruorum punitionibus 676

D E X.

nerita,pifces 41 5

NicolnsgemnutyOnyx 164 nigri coloris grauitas 89» niues 45- fo

Nodua canens quid indicet 9ii

nodi quomodo tollantur f S t hiolarumharmonia , 75 5 Nubium motus i ;

numeri dierum ratio fubtilifa fima 799. Soo

nummi adulterini fonus

T!4f

nutrimentum ex lapidibus 159

nutrices quid infantibus afa ferant 5 1 5

nuces cum cepis feruari 145 O

^^Belifcus 719.1157 obium flumen 59.756 Occultationum genera 779.

7S5.7S6.7SS.791.794 Oceanus pater rerum 566 orrMritm dc cothurnorum ufus S 1 5

orufu; rdu/it lachryt metur 564

oont* natura z 1 6

Odor iie.ii6.uff 14.0 odoris cr gufiusiucundi ma. t t terii

I N D

teria fisi.ssj

odorum copU 150

edorum differtntia i}6.

140

odorum dodrina noua 1 j 5 odorare f 44. 1147

Oeriophoquid 710

Olera quomodo ferueniur

oleum corruptum quomodo refiituatur 141.

tum lixiuio in lac tranfit 84S. e floribus fams buci 687. 6SS.

i ligno extrahere 674. e metaliis quomodo extrat hatur 671.

oleum 'e nucibus myrijiicis

6it.

oleum effe m omni femine »xt. ex atborU

bus iox.

tx quibus copiofum diflils kiur 67 f.

extrahendi per ignem fex modi 674.675

oleum fcerri 6Si

oleum lateritium ut pare s tur 677.

edoratifsimtm fpicatum efl 674

B X.

olei balfami utres

olei per diflillationemratie

olei , uuti , cr mellis m pons dere comparatio XJ4. xs 5

olea a capra decerpta moria tur ziS

oleapx modis fiunt 6S1. ut reddantur fimilia antit quis 674.675

olete, O' quercus inimicitia X14.

oliute ligna fub aqua duraa re 7t 5

ohuie ut celerrime codiantur 749

Omina fuperflitionis pars

956

Onocrotalus auis 370 onyx gemma fpecies eius 164 Opbidion,feu ferphmuspia fcis 467

opobalfami figna 1143. 1144

Oracula antiqua quomodo fierent 90«

oracula cur cefsdrmt,&quan do 1109

oracula xot4.10zz.10z5 oraculonm a fortuito diuia naua

I N D MUtihus differentia $p;. diuerfitas poo,

falfttas lopx

orhisdiuifio xi.iz

trhis motus 6}4..&C.

erbis terrx partium magmt tudmes 76}

orbes plani 637

crchas,maris bellua 4S 1 orchadum infularum felicia tasquotfmt jj

orcynumpifeis 464 orgia antiquorum 579 oriens uerum 60 y

ormus duitas 44,ii;x omychiit uenti xp

ortbragorifcus pifcis 480 Oftandriuifio 569

offa 815.1141

ojlentim 91X. 913.918. 9*9-555

oati 311,513,313.338.

4S9

oua 119. i 17. 40 X, 480.486.487.489,693, 817

ouahs figura defctibenda raa tio 831

OxyphiUa arbores qua xo 5 oxyrynchus pifcis 459

E X.

ot^mt herba mirum

114

P

PAgurus feu mcM,

cancer

475

pallidus color

Spt

pallori inducendo

575

palmus duplex hahetftgnifi

catum

2.4. i

palmarum genera

169

palumborum mirim

panis bis codus

249

panis 'e pifcibus

J4

pantheon Roma

11^5

papas tuberis genus X9 papilionum generatio iSy papUionibus delendis 3 o S paroeci qui dicantur 3 9 part'* facilis ac diffcilis 385 partus monflrofi quid fignifti cent 943

pa/fer uicilinus y&p

pajferes pifces 44°

pafmaca pifcis 3 9T patagones gigantes 544 pd:ienw<e in tormentis caufa & fctlerapatrandi 49® pano 3} 0,363.364

pauper 59*

pazar lapis 1147

pf^lttifspiycfi 41*

pedinuplimbeorSufus 876 8 4 pelenf»

I N D

pileneorumfimuldchru njS

pelles

S 10.8 5 1

penicillus uermis

4Zf

penna feriptoria

8f6

pennatorum nutlu

renes, aut

ueftcam hahet

44 z

pentaermus lapis

iSt

pentagoni

Szf

perdix

J74-37f

perennia qua

643

perifeij qui

765

perna

4X0

pernoHare in locw humidif.

uel inter nouos parietes ad

mali adferat

f«3

ferfdrum cadauera 507

perfarum cibus

5or

perfica epiomodo feruentur

sss

perfpicuum nullim duci poa

tejl

1 17

permaces

l 1 1. 1 l X

peru

30 41

pefiis 47'o.497-.5S6.94f.

946.950 Phaus color

14S

Phafellus Turcicus forma hu

mana

xir

phiala

818

philomenet & uipera miracu

lim

375

E X.

fhocit quidhemant lyj

phanicia ctdrut 2. at

pholddes 419

phrygdnium 4? 9

phycis pifds 47 f

phyfdlus pijcii 4Sx

phy feter pifcic 481

Ptceiis color S90

picea frudus fgum ia%

picis er taddrS hifiorid zoS picis fuhlidnlid ixi

fidarum in Anglia excidium pdg. 950

pili iSS.f i6.f iS.f7t. 6Sf.S76

findjier lot

pineus color 89»

pmedjnda 190

pinecefrudus »04

pingue bumidtm iz 1.154.

139.140

pinguedo terra unde f t pmguifsimd ejfe qua multum olent I 5 6

^91. 798.4x0

pinnophyUxpifcit 475

pinui z o 1

piper 195

pirorum er pomorum uvmm

pdg Z3 1

pi/cij Si.zf4. irS.uy^ui

1 N D

ad caput i

pithaia fru^ius

S$7

Planifpharium

748

plantago marina

»13

planta it}.iS4..uffadca

put 44.

plajlices opera

1140

pluma aquila

1 04.»

plumbum S97.699

Poliorcetes machina

7z6

polydorus Virgilius

notatus

P^g-

j 66

polypus pifcis

441

polypi caput

i

pomoniafine arbore

37

pompilus pifcis

4-^7

pomum croceum

196

pons maximus

ii$6

porta quomodo idomefticis

folum aperiantur

S j 6

portenta animalium

potentia

potofsi mons

i$6

pradidio

902.

pr<efagy nomen <iuwuscon3

tieniat

totS

prafms gemma

169

prmcipim munus

procella S7. 93®

prodigia

propolis odor

E X.

frotitfabuU 514

proteftLtifepulchrum 1160 frouerhium remigantiu Ve* iiffjji 3 94

PfeRi opinio de damombus

p4g. loSy

pfeudopalus lapis 17 (

pueri,puella!p ut impuberes feruentur 576.376 puetorufafeinum 976.977 puella araneas comedh 495 ptiei/d tifefi 943

puelUdtemoniacte 941 pulices,ped'uuli 197 jKOmoiJo in eK9^igti4 «HT 489

pulli caput jlylo terebratum non moriente pullo 1059 puluis puteolanus 7 14.717 pulueres ut fubtilifsmi eua* dant 6Sr

Punica ut feruentur 147 puppis nauis ratio 711 purgans medicamentum fua* utf simum omnium SSf purpurarum c? buccmarum difcrimen 413

purpureus color 137.SSS Pygmti 513.f14.crf. R

Aiarum genera 43*' »5 rnni*

I H

rartet

431.461

rapte 117.111.244

regulus auis

37J

remora quomodo

naues dea

tineat

39?

rrfma

67^.676

Rhombi pifcis

440

Ribes defcriptio

192

rota cochlearis

6;5

rotx pifces

4S0

rugas qua tollant

S

^Accharum rofetm pura

gans

ss?

faUmanira

303

falamandrxuilli

344

fal lapideum

60

fal quo cogatur

t 041

fal cpiomodo candidus fiat

848

falficaufaO' aifto

13X.133

falmo

•+5J-4S3

falpapifcis

466

famognhartm mores 47

fdndaracha adultertmt ^6o fandaracham auferendi mo» dus t6o

ftngumi i uulnerihus cohis hendo 1041

Japinusarhor loi

D E X.

fareophagusltifii ttt fargipifces 4+4

faxum furiam 180

Scdbiei equoru remeiid 314 fcdUrim muralia ratio 716 fearahei mofcati 296 fcarahdaphus

fcarus cur folus nminet 47« fcelusquid 304

fcethlandicarim infulanm mores 34

fcincus 469

fcirro fplenis 37*

fcmtilU b crinibus hominis pag. 34,

fcolopaxpifcis 48»

fcopeliani mirum 35» fcorpij 309.x97.x99 fcrihendi breuitermodi 780.

78i.7'S4.7S3

fcrophie parius 343

fcutulatas color 89 1 fcytale Laconica quid 794 Securitas quid 707

femina xir

fenfibdium differentia 149 feparationis uiolenta fpecies pag. 11S.S97

fepelienda quomodo feruena lur S49

fetitiimdura 907

ferpens

I N D

jerpens

3 04.3o;.3oS.o-}oS fextarius i^uid jj4

fexus »6i.f43

Sfrdgistenaqu£ 1x4.6 Sicca quomodo in aqua trdfi rant 670.671

ficcorim pondus ut habeatur pag. 8,9

figdla 10,6.10,7

fignorwm mitium uerius 6x8 fduruspifcis 460

firenimhifloria » 9 , . »94 fmaragdus x6r

fmiridislapidisttjus S6o Soboles fcecunda ,4» folandis atiis qualis ,68 folani fomniferi mtrauisx^r folenespjcis 419

fel duplicatus ctm circulis

914.9x1. 911.919 Jbleaoculta 440

folcte ferrea Turearum 81, fomnium 5 , , . j 56- ufp ud

,61. ,7, .,78. 1016.1010

fonus 46S. 998. 1001.

iob|.too4.0‘ 1CO7 ybri 1010

Sparta duitas 11,1 fpelirtmSA-S-xooS.xoap. loio.OT.

E X.

ypreui mirabilis , r. 9 , s

fpecula 711. 843.849 fphara folida 7 , 9.74 1 fpma quibus data fint 4S4 fportgia 45 S

fptmeus color 891

fpumofa omnia tenacia funt pag. X4i

Statua 711.7,7.845 jlella ,89.910

flerilitasexfole 91S.919 ftcecbadis uis in iumetis ,16 jirepitus m litoribus <y fuh a^ qua I o o 1

jiriges o- lamia 96? flrigesundedida 971 ftromateus pifeis 466 fiuchim quomodo fiat 8,8 SMcriniiw 1 , i . 174

fudoraquofiat ,oS

/«ei f 4.516.} 1 ,.178, ,40. cr 848

fulphur purum nattuum ,9 fuperiortm erraticarum mot tus xel

fuppoftta pro motibus orbiu & circulorum ,98 fluriones 4,8

fympathia &

fynodonttbus o channis uen ttietdminuirtitur ,78

fyrttt

I K O

fyttts&uaid 7 07

T

'^'Ahuliene urantur k uafit i/nquih. ignis feriurS^t tabularum Monteregq decta ratio . 76S.7S7

tartarorum mores 47 Tellmie 410

telssm pendens rutilis uineulis pag. 7+0

tempe loei dejcriptio 3 7 tempefiaies 1 0 2.5

teredines 295

tememotus aliqui 57.932 tefia 51.417

tefiudines jo 0.460.461 tetracedron 821

Thefauri 103;. 1140.

X t49.x 1 50

tboraces ferieei ut diutifsime durent 651

thriffa pifcis 476

thyrmama ut fiat 8 8 3 thynnus pifcis 46S

Tigna an folida 649 tigna ne uitientur 849 tmentiu cur alba facies 144

O' »7 5

tmrie 40 6.477.47 s tf«f* 814,567

tcmirMcItMtKmMt tao6

E X.

torridam qui fexies tranfmet uit Soi

tortus in eculeo ne confteaa tur 579

Trachurus pifcis 463 triangulus 961

triorchisherba 215.216 fritont4 imo^o 71 5

trochi pifces 413

trutta pifcis 454

Tubarii fonus perpetuusr 3 ^ turbinata 41 5.414.41 5 tnrciiniffl ecflafts 539 tKreoriMBgemmie 1150 tKrcdrtim tympana 46 o turdarii pifciu genera 445 turpiniepifcopienfis 1149 turfionis forma 407

Tympani mirum 1012 tynnifanguis 576

typhleknullo attingitur pip ce 25 s

lypographictc artis laus S6i tyranmdem quid portendat pag. 932

V

Aecae 259.276

uarius color 891 K4/4 uentofa s 1 r

uafauitrea 817.S1S «4/4 tequalia quomodo ft ant

1 N D

ant 6 j s

uafa umetl ftce uix frangun, tur S17.S18

Velutim S f i

untus 1 5.iS.S4.S{.toxS uentris doloribus ; S 1

uirris in bifulcisquatuor} 4.7 utrtois i7o. 287.^98.

344.419

Uerruae J99.S00

uerua 718

Ueficutoriit 579

ue/pntiliones 349

tufiigiit cr fimilitudo m hoa mnibus pojl multa fecula pag. 5+9

Viarum naturalia impedU menta 766

uiilima 996.997

nidoriaprafagia . 948

uiderein node quibus eoniU git 542

uinum xxs.ufpad cap. 26.682.SS6

urnaria uafa 811

Uioletia ahfp feparatione os do modis fieri 128

uires 654.662

uiridarij atnanifsimi defcrU ptio SS1.SS2

Mridis color 14.7

E X.

uifcaica animalinPeru 314 uiM 567.509

uitiim 309

uitiscumoleaodium 214 uitreumuas 8S.1012 Ultrum iiS. 121. 124.700 701.S49.t7f. uitruuij oh f curitas 1169 uitulusbiceps 939.482 umbilicus 425

Vnguentum 5 S 3 . 647. s o 9 odorati 455.S15 Foi iSo. 375.1002.1009

i oor

Vrbs y4.947.113i.it j?.

ii$S

urceus 703. 843.847

urina

^66. 567

Vuxferuanda

^44

X

'yfErampelinus color 892

z

'j^ylapium 8SS

F 1 1 S.

Ifotd.

F0l.698.iin.ult.lcge nouc.. xic.no cricftt5fap.fol.874, lin.3 o.Iege cenis pilis ca rcant;aade.

<1

HIERONYMI CAR^

dani' MEDIOLANENSIS

MEDICI, DE R.ERVM VA- rietace Lib. t

De uniuerfo,8£ partibus eius fenfibilibus.

VNIVERSVM, COMET iE,

VENTORVM K.AT10.

C A P V T 1.

N I V E B. s V M hocjlue fit una, fiuepluraiEtfi miii.fcujimtum, an mfmtum: etfi fimtum,an ali quid extra fe habeat, an nihil: etfi quippia extra fe habeat, an mobUe.an immobile.fit quoipge \nitu, uelingenitu: Etfi plura, tiita’nenumero,an 'vnfmita: m li brh de Arcanis ietermtatis,cum iam diiium fit: qualp iam ad calum,fydera'f pertinent , tum naturales ac confictas mutationes, qua in aerefiut ,in libris de Subtilitate,demon flrata fint: reliquum efi, ut de Ccmetis,quoru generatione folum prioribus libris tantum attigimus,fermone complea nius.Smul diUuri etiam de fympathia,antipathia<p ipfius De libert. uniuerfiiqua plurima, finon omnia,faltem regi cernuntur.

Addemus & de uentis , atip ordine ipfiiis mundi , qua foU re fare uidebantur.tgitur ut a manifefifims fumam exoT diu, hoc folum attingens quod notifsimum efi atip confpU tuit, undecim tantum corporibus conflat. Qjiod etfi plura

A fint.

2

DB RBRVM VARIETATF, fmty no t^rr.cn ad hunc lihru pertinet, aut folum de Senfilix hus tra^at,deHlif confiderare. Sunt aut corpora hitc,pri» mtim quidem r*rr J , attp cum ea potiu: eptarti circa eam at quaAnde circa htfcamhc ad cceliftr. ufp, aer. Huncamhit Lunae calUiOrhit'a€feu fph:fTa,p6ji Mercuriusjnde J^es nus,Sol^Mars,Iupiter,Satiirmt:, ftipretn^ cahm fiellarv. An uero Mercurius fitfupra Sole,yenKSip ? o-an epicyclii atep eccentricis firamtr f An Sol ipfe in medio conftfiat mundi,terra circumuertaturf An autem multos per orber, uni centro circupofiwsfut olim Calippiis,cs’ Budoxus, mi de Auerrois,nupeT Hieronymus Tracaftorius Veronenfts. An alius quifpiamn:od’[s,h!S omnibus fu melior f An etia inter ipfaserraticarii fpharas aliquod fit corpus flttxile, di cere fuperfedeo:cu etid quada, ad libros de Aeternitatis at canis pertineant. Similiter cr de laHea utd, abunde altas di Cometaru Hum efl.Q^fid ergo fuperejiampliis^quam quodpropefui caufa & mo mus exequamurffjon fit cometes in elemecari regicne,qu<t dus gcnexa pmper efi ineo fians cometes aut diu manet,nec etia defeen tionis. dtt propter uapores, nec afcendic oh igne.-horum auteduos

rum alierti fieri necefft ejjet, fi ignis ejjet ex uaporibus ac» cenfus.nec triplici illo motu moueretur femper, fed ut iacu la,aut jiella incenfe . Hoc autem alias demonfiratum efi, tum exhocciubd tam ingens machina adeo celeriter cons uerfa,qum d!fsiparetur,fieri non poffet.Quhdfi dicas^fitl la non efi ex merranubus,haud dubium cfi . 2v’on enim tot uarijs motibus moueretur,adeo<^ celeriter : no erratica,cu nimis celeriur fcratar,cr adeo raro appareat . Sed neq^^ut quidam exi fiinianty abipfisplancttsper fympathiam trahi poffunt^quoniam non confifierent tam uelocitsr rapa : nec motus illorum fimdis e fi motui plancta, cum perfapeab tpfo feme polo ad aquinoBtij circulum trasferantur.lrap

hau^

L I B 1 R f. I

haud duhie^ nulla fuhjldntU propria confiant, Jed k cech fiunt: necp uno folo,fed in finguiis, c^uemadmodu c? laftca. uia.Ne(^ efi id naturieccelcjii repugnans, ut lumhmciucea da reflexio fiat. Capax enbn ccsli materia efi lucis, lux qua lifcunep fatka oh difiantia rotunda uideeur . Augetur aute celerrime, uelut c? igms,ei reliqua omnia qua: Ulufirantur. Sic irides uirga : fed quiaha in fragili nubium materia confifl ut, ceterius definut effe quam fiant. Um ergo lux cos ghur in cati parte, atip augetur,0‘ rotunda utdetur.Sed cs* cauda producitylumine Solis eam p€iietrdte,quonid idfie* rifenfu percipitur, ut ctimlux magna minus claram pers meat . Ncip enim cometes ta clara habet luce, ut permeare lux Solis ahfep impedimento pofsit^ nec materia habet den fam,qua lumen re flebat. Hoc enim lunceflludfielliscoues nii : cametes tnedia natura efi , cu fit congregatio lu'mmis in caeli parte. Ia igitur habes caufam luminis, cp- augmenti^ atip ro tuditatis cometesmecno c caudcc, qua etla criuiwm dici potefi.Rdiqim €fi,ut motus rathmm reddam. Quod enim feratur, dii in calo efi,ab oriente in occidente,^- rura fusab occidente in orl€ntem,(:p' fe undum latitudine, nihil ab/urdut ccelofm quo efi cometes moto . Sed quod celerria me,& longe plus ab occidente in oriente, quam quifp pias netarUyO’ contra ordinem fionoru, O" a peto ad aquinoftij circuiu,0' tranfuerfa, mirii uiietur, nec rationi confmtas neu. Sed ia caufam ipfam accipe : monetur quide cometes^ uelut et fpledorqttifpld in rota,rot<e motU: quo fit, ut fems per ah oriente In occidente feratur,qubdomne calu taliter fertur : no tamen femper ah occidente in or:ente,quoniant cttm fuerit in calo, cuius plancta retrocedat , fueT\t'<p itt ea orbis parte, quic centra ordmem fignorwn fertur, co* metes contra fignorum ordinem tamdiiimcucbhur,quams Ai diu^

m

Cauda co mees.

4 DE RERVM VARIETATE, diu ^planeta . Ex <^uo patet erraticas non ferri m epicys clh yfed integis circulis:aliter cometes non poffet contra /ignora ordinem ferri^ nifi propinc^uus effet ualdcplanetce retrogradients: motum uero uelociorec^ukm fu planetarii^ fecundum ordinem /ignora hahety c in latitudinCy c^uonia reflexiOyO‘ConcurfusradiorUyO‘planetarumys:!;- fixarum pe//<irtwn5«dn4mr multum ob luminum obliquitatemy ft . cutuidemus exprefseinradto Solis in aquee urceum incit dente^atip reflexo . t^am reflexio multum uariatar a loco fuOy tx minima uarietate a<^uce urcei. Accedit (juod come^ teserit in loco polo propi/i»jao, ubi paruo fpatio magna fit uarietas in longitudine . Co ntingunt autem facilius ty/rca ^entiiis iuxta poloSyquciiid lux Solis cum fit remota , pa» twm impeiif fomeMrugener4tionem,^a<e ah ea:ig«4 flella rum luce fit: ficut cr ajira melius noHe <^uam die uidentur: O" iuxta polos,quam iuxta a equino fcialc. Qj^inimo attefia tur huic rationi quod Arifloteles dixit , aifum comete ada hicrente uni ex inerrantibus oHaui orbis. Von igitur iifsia pari potejlyCum fala luce fylerii conflet. Q^bXuero cauz da fieri pofsit a radijs Solis , experimentu m do 'et candela accefa Soli expofuajtc ut rad^ per illius ignem t.-anfeant. Qaod uero ex luminu concurfu rj- reflexione m caio^fora tna fyderis fieri aueat , Uftea ttia qua ab initio mundi ima mutabilis manet, fide facere pote ft. Superefliguurut doa ceamusy cur tamdiu perflueret , cj- non ente feptimu diem fimatur ? Caufa efl^quenia quteaparuo lumine fiunt, non animadiiertiitur: quamag.u: habent imremeniUynon pofa ftmt celeriter f.nr:. Eiunt enimkluceytttrcauflimhabenty fitu.mctUyO’ lucis magitttudinem in aflrts: qua omnia ubi ccepert Uyaofoiui nec^fe eji. Fiunt autermilio frequ r.zm quam kidediuno circa crepufltdayquxa fiir.c f?r' - . ha»

9

LIBER). 5

rum ohfemauonu cupidi uigildt,no{le dormiunt,dit uides ri raro potefi. Sed illufires,iuxta mediu notiis fiut. Cum^ res fit exiliSyUt uifum ejl,mubis nebula uideturiquida peni tus no uident. Nec fi ftat,femper uidetur.fed tantum ci. aer tenuifsmus efi-.ob id etiafrequetius cefiate, g hyeme. Ctim Comets» ergo uidetur,tenueaMeffe immodice netefjeefiiipiaproi quid figni. pter cy omnia cofeipui necejfariu quie tenuitati aeris iunlla fi cct. jfttnf. Primum igitur funt uenti,nS aqua mouetur ,quia tce nuior terra efiio- terra quiefcit,quia crafsior.Et mugit 4i qua mouetur aer,quia aqua tenuior efl, & inter aeris parm tes tenuifsima, c? in conjlituticnihus eum tenuior efi-lnde mors imbeeiUiu, qui ncnexercentur,qui curis multis dijira huntur,qui cibis delicatioribus utuntur, qui Veneri mdul- get,qui'ep facile agrotant,a-ad feniic inclinant ^ & parum aormiut. Tales igitur cum multi fmt Principes,mori aliqui Curptinci- eoru,m que omttia hac magis conuenermt,pleruntp cotine pet moiiam git. Succedit ficcitasplerump etia,quod nimis tenuis aer no retineat uapores,ex qmb.fit pluuiaiuenti quotp fucat muL tum. Ob id etiam cr fiertlitas aliquando fuccedit,fubtrae {lispluuijs. Inde lues,uel ob hoc,uel ft in regione iam uirii bus exhaujlam inciderit.Cum enim uel Princtpes,uel multi moriuntur,animaduertuntinillispropternobilitate:inhis, propter multitudineio-pefle appellantiin paucis autconni uent.cum tamen neceffe fit,oh ratione diSlam,m quacunif cometa generatione multos tales,quales diximus, interire.

Fit etid inde, ut feditiones emergant, cy bella , mutatis hu moribus in bilem , ob aeris tenuitate : omne enim uatde tei rme,fucum eji.Fiuntc^pluuiie quandorp immod’ua,quot rdam aeris tenuitas multos uapores gigmt,in terra fuperfi cie: inde craffefcente aere rapiuntur congregata permuta tot diesjiunt'f nmbhlimc'^ ceffa nt pericula cometa, quo»

A s il<4ni

6 DE RE B.VM VARIETATE, nidtn tam amm di natura reucrfum fuijje indicat . fiunt etiam imhres^ ubi a Veneris radijsfiat corneus . Ccetcnim quifpiam cjutcret, unde uarius ille motusf Sed is fit ex mtxs lione illoru triu r.aturahu motuu , qui citm celeres fuermty imagine inordinati umus motus prabent. Sunt uero cp-alia fignificata comete: unicuique propria^ qua ex ipfius caufis pendent. At<p de his, do^rina d ftgnis fumpta^fuf fidenter in Comentarijsfuper Ptolemai quatuor libros Judicioru,

gvmpathi:E

Nunc uero ipfius fympathia at<p antipathia cau fnecies modos perquiramus. Confiat, n. tntercaufamaup

effedu,femper effe aliquid fimduudir.is atq; affinitatis: ob id igiturfinter calu atq: clemda ipfa. Soli quidccum acre, C his qua aeregdudent,ueluti corduna cti htmidis omnia husob aqudyO' ob id cum pifdb.cancris, lignis, atep humo Demonftra rib. E fi fecundum genus ob confenfum quaiita‘H,non fima Xxo cp non pUdter : ftc enim inter omnideffet^fed qua fimdcm habent I: nt nifi du§ gradu.Sunt aiit qualitates prima, ut alias diftum e fi , dua pnm* quai rantum,calor c humidu. Namcitmduo uerefunt contraa litntes, ca- ria,uelutinfenfuO'ration€deliberdntib.quamumunum lor&humi decedit, aliud acrius confurgit :dt ficaloripfeab aftione decedat,nihil plus agitur, fed minus.Etfi in patiente humia dum minuatur, nulla cctraria pafsio eius loco fucccdityfed Jblum minuitur pdfsio:uehiti fi quisminusbem uideat, nia hd amplius agit.fed foltim minus eo uidct,quo uidendi fda cultas efi imbedllior:igitur cacitaspriuatio efi,non qualia tas.Ita furdafiri nihil aliud habent, nifi ejubd minus audia unt-furditas igitur, efi fcla priuativ . Sic qua frigida funty folilm habent ut mmh generent: qua mimis himida,ist mi nils patiantur .ficcumigitur cr frigidum, funt priudtiones^ non qualitates . Q^acuncp commoderatam habent Sitranf qualitatem , habent cr fympathiam inter fe , talia

funt

L 1 B E R. I. 7

f mt fimilid,ffecU c- ictate:mie fola fpecie^iiel cui propin qua, ut homini cum cane ty cu equo , Homo enim ab equi anhelitu praferuatur a pefte, &kcatuio fuper iientriculii cotento concaklione iuuatur. Tertii genus f':npathia ej{, quod a fimilitudine fubfiitia procedit . Sed homo patienti hotruni c5miferetur,<y anima pueri ab anima utri rcbujiio rem habentis immutatur. Et ulcera unius, folo Jpiritu alte tius curantur,ut alias diximus. Hoc aute manifejiius efs in antipathiaiunde ab illa extplo fimpto,nS eji quod quifpia pofsit dubitare. Quarti, efi eori quie ab eifdem caufis pro cedunt,unde jit ut multi (ob cometas maxime}uni addicat fe,<3- in iUius etiam, incogniti uerba iurent . Sic frater abe fentis fratris incomodis occulte afficitur quod ab ei fdepa rentib.geniti fmt. Quse enim apud nas fpatio dirempta uu dentur,uni tamen fum fubfiantia, nos fallente in hoc fena fuiadeb ut multi etiam a me admcmti,nonnifi exeplis hanc utilitate,quie ci loci diuifione, & prafertim magna dijian tia intelligere nequirent. Eade erit inter nutricis filium alumnum. QjjmtS ejt inter imperans er infcruiens,ut inter cor,reliqua'tp mebrai linter felem, ey ajhra reliqua: uiifen tur enim fimtd affici , quoniam abeo recipiunt maximam fuarum uiriim partem. Sextum eji inter nutrimentum fcu alimentu,iS‘idquod nufritur.Sic qualibet planta,qucd fia bi couenit,trahit.adeo ut lupini terra ab amaritate purget. Atep hic cofenfus maxime fpeiiatut m animalibus . Septia mum efi caloris ciuufep,ad id quo eoferuatur. Sic flamma, quamuisnon uiuat, uiuentium m forma fiefti undemus ad partem ubi efi alimentum,atque mirum in modum extendi ad illam.OBauum efi ratione confenfus eomunis, quo caa lor hitmido iunkius leuia ftcca trahit. Sic fuccinu, fic adaa mas i sygemmt flttuf , fefiucas «Jm affricantur panno, A 4 trahtn

lio.

8 DE REKVM VARIETATE, trahere folet.Hac omnia tini innitutur rationi, <iuod quead modu in humano corpore omnia fthi muicem confcntiunty diuerfis tamen ex caufts,ita in mundo. Anima, cceli ratione hahet:ccr, lucis ac luminis.Vt calum cunBa mutat, ita ani ma corpus . Bt uelut corde affefto corpus patitur, ita luce mundus . Rurfus ut cerebro patiente totu corpus afficitur, propter fenfim,qui in partes fingulas defertur d cerebro: ita mundus,affeda luna.Itatp Jjmpathia cofiat m mundo, uelut in humano corporCyConfenfuscp parttu eji i/n utriufp, Cor,dms:C€rebru, elementi aqua : iecur,terTit uiccsgeru. Membra generationis,lucis O’ luminis mce gerunt. Hac au tem melhis fciri poffunt,quam doceri : multo etiam melius doceri, qudm feribi. Sunt Cf quadam qua fympathiam ha here uidentur , c? non habent:ut butyrum, creta ,feuglis, cui^ candidum: hac enim omnia liquoribus mixta ineo» ^d<p,forditiem omnem ad fe trahere uidetur,fednon fym pathia.uerum quia omnia hac uifcidafmt,0’ dum coquun tur, etiam talia manent: ctlm igitur ob calorem omnia mi^ fceantur,quacun(p his adhaferint,rurfus propter tenacita tem feparari nequeunt,ob id<p liquores d fordkie purgant. Bt maxime et celeriter cum fordities feipfam traxerit, quia uifcida,ut mellis ,fachdrY<p.Hac fi quis diligetcr mfpiciat, C? quomodo cor,ut unum quide folum lucis c? luminis m» par eji in corpore,ut autem e tribus unum aeris, facile per» cipiet mundi ohumam corporis fimilUudine.Qjtadam ue roob confenfum totius feu amorem iun(la funt , uelut in generatione, unius finis caufa: uelut cum animalia fibi con uemunt:%mh cf plan tarum quadam, uti de palmis mafculis dcfamininisdirium fuprkefi. Sed epe decimus modus, ijuo animi ipfifibi muicem conueniuntccelepi illa fympa» ^ia i atque ibi uera eJl beatitas, ciim m ttirtute confiiterit.

Hae

LIBE*. I.

9

fitcc fjiim htimmia quadam , atif eonemtunuelut ty in» ter ipfa calejliafydera. Sic etiam eortfenfus lyrarum ftt,ue lut uacui diSla attra{iio:imo potius raritatis ct fubflantia corporum. Communi enim uiriute qua in mundo funtjite lut cr in uno corpore cunela aguntur, & in unumfinem.Di itum eji autem de hoc alias , uerum td natura inditum ejl omnitus generaliter, ut fihi inuicem accedant, feu oh come munem generationem ,feu ut unum alteri famuletur. Hac omnia fi quis optime perceperit, etiam ipfms antipathia ra tione tenehit:ftquidem omnis antipathia, in fympathia qua dam conjiituta eji : oh id,fapientes, e corporibus mortuos tum multa defumpferunt, qua uiuis aduerfarentur . Nam nihil eji tam contrarium cuiqi,quam ipfum ejl,uel mortuu, uel ccrruptum,uel excrementum. Tacenda funt hac, quia nimis ejl huc procefsijfe . Caterum eS- cantharides antipas thiam habent aduerfas ueftcam,es‘ marinus lepus contra pulmonss:fufficiatautemhacduoexplicaffeexempla,alia pro uniuerfis. Qjiid enim dices,commune locu/larum gene ri,autpifci cum hominibust Imo ne quide cum homine Ws to,fed eum parte quadam propria ac fmgulari. Vellem us ti(p Ariftotelem & Galenum, qui in clarifsims rebus tanta Aiifto telis fcripfcrunt,attigiffe.An non funt utraf Et fi uera funt,cur & Gileni fitueruntf Verecundior fuit Calenus , qui quod uera ejfent dtfeaos. non fubticuit,& fi caufam illorum ignorauerit . At Peripa teticos quotidie inculeantes quajiiones de calido, frigido, er humido,atip ficco, nihil autem de arduis difficultatibus attingentes,i>nb ex toto eas difsimulantes eum futs^aios nibus,attp in uerba iuratis,quis aquo animo ferat f Sed iam audi caufam: deinde cv temetipfo confidera, quanto hi U4i no injiati tumore atif fajiu fmt, qui cumpauca fcirent,ats quepertritapne^ id fatis bene, multa fetre uideri noluerStf A i IgitM

10 DE R.ER.VM VARIETATE,

Cathari des IgituT Ut caufum huius Tti dicam , cantharides magno inu tur exHice- petuciunt urina: indicio eji quod Hippocrates inajciteda lent uefica. bat ad purgandam aquam, ctim uero natura ulcer(nt,ut in medicamentis exterius, in quibus cutim cx{dccrare, c? uefit cas excitare confilium cji,appaTet, urinam ipfam nurum in modum exacuunt cr irritant . At urina nullum membrum hedere folet,aut polefi,pr:tter ueficamttum quia ibi fc’um moram trahat, er fanguini immixta fit ,eruefica fubftant tia neruofafiter abffcame. Qyid igitar mirum eji,ft can tharides communi ratione qua omma qua urinam mouet, urinam cieant cr agitent f alia communi ratione exacuat er exulceret, quod epumero fit efcharoticorum medicamitoi rumtBt rurfus, quod ab urinte acredine nullum membrum tentari prater ueficam er penem pofsit , epotis cantharidis bus ftatim er folam affici ueficamf Sed dices, nonfolum es pota cantharides,pd etiam jn manu retenta,uel capiti ads mota,id faciunt. Qjsaf fuperius non docuerimus,medicas menta omnia,praferiim tenuium partium, per arteriarum cr uenarum ora , qua ad fummam cutim finiuntur, ingres dientia-.cum cocaluerint , eadem poffe qua interius affums . pta.Ecce tudes quomodo ex mullis , quorum unumquod^f admiratione dignum non eji, fxmul iunilis unum fiat, quod Lepas ma- omnibus eji admirabiltfsiinum f Leporis uerb marini, fubs rinas cat flantia terrea eji cT erodens,tejle Galeno, tenuis tamen ats paimones que calidior: qua cum bilem excitet , Diofeoride iej{c,at:p jsiradat. exacuat, necpurget , maxime afhcit membrum id qitodies

nuifsi^fytguine nutritur , atip biliofifsimo : hoc autem. Ut GalaSt^fiatur , eji pulmo. Jmmiffa enim repente fans gumi bile , ut Aetius cr Auicenna tefiatur , f eruet fanguis ut in lebete iuxta ignem , cr in dolijs mujium.quare ut difs frangat nas, heteffe eji. Nullum autem aptius eji uas fras

aura

LIBER 1. u

^ura in ioto corpore , (juhm uenalU arteria pulmoms^i^ua cum fit tcnutfsima cp-pulfat , Cf /piritum continet , c? fans guinecalidif simum, Hccc Igitur cum adeo mantfeflafint^ definant garrire o- ineptire y quinos ideo foliim non pro» hant, quodaitquado ah Arijiotele dilfcntUmtis . Putant^ fe fotum oh id japienies uideri debere ^ quod Ariflotelicos fe profiteantur^cum magni tituli illorum uecordiam ohtes gant. Cuperemautem foliim ft fieri poffet^ iilis^ qui tamen paucifsmi funt^mbulx unus aut duo^non fcripfijfe. Modo legunt, c non prohant,ui per quos profecerint, his gratias minime agant, nec debere uideantur. In hos igitur,non m Arifioteiem, quem laude magna dignum femper exijtma- ui(qui(p,o- ft nil aliud feciffst, quam quod Theophraftum erudiuit, multum bonis artibus luminis contulit ) hac ferU pta funt. Multo uerb minus m Galenum uerkatis amatore, talia conueniunt.Sed auth quantum interfit ifia fciretWon enim aliter , quam cum natura ex multis camunibus unum efficit admirabile, licebit nobis cp" id facere, magnacp cum militate himani generis, authorislp gloria. Verum hac o* deinceps, o- antea, cp'^libi docuimus. Nunc fat fitfetrean» tipathiam ex fympathiaftmi oportere: tot(p effe uniusge» nera, quot o- alterius , eadem'^ prorfus , quado antipathia fme fympathiaeffe non pofsit. Omnibus igtturunaftccon fentiensib.diffentientibus^: atep his qua non p fympathia, aut antipathiam fiunt, fed communi tantum ratione, uelut de argilla , atque butyro dtdlum efi, confideratis: fcirc det cet , tamin homine quam m mundo maxime difiantia, maxime compati : ut terram calo,oscs-uentrtculum pedit hus:utm inunbiionibus qua ab hydrargiro fiunt, manit fejie uidetur. Eadem ratione, qua fub polis affciuntur,ah his qua m cdidifsima re^one^id efi,in medio, Mediu dico.

Orbis ditti* fio.

It DE RER.VM VARIETATE. fer ejuod Sol,Lunii,ceetemip erratica flellceferutur.Cuiut drculus,a uiuemtum figura, zodiacut diHusefl. Extrema autem qua iuxta polosfunt partes, ArBkum, atip Antar* Ricum.Ea uero quamnosmcolmus medietas, fuperior di citur:reliqua,inferior. Superior Medietas, a Polo ad Polu duas habet extremas partium uigintitrium ac dimidia firti gulas,medium XLvn. cum igitur 'a Polo ad Polum p4rfci fmt CLXXX.erut dua media fimul iun{ia,partes LXXXVL fmgula igitur harvi partes XLin.

Vi/ponentur autem ut a latere uU des. XAeru ah inferiore parte funt alia totidem: ut inhabitabilis Bo. rcdiis fupra & infra, fit XLVil.t4n tundem Aujhralis . Media uero,

Xcim . Q^alibetintermediarum 'SJXXX.Tl.quaru numerus excrefcit m CCCLX. partes,amt hittm fcilicet totius fphara. Has fuis, ut dmjmferioribus iunllas, licet i^onas feu cingulos appellare , quarum prima Cr quinta angujia funt; O' iuxta pqlos , ubi mundus quafi finitor ,frigore<p er noRium immenfa longitudine torpet, ob id male habitantur. Bt illorum conuerfatio quafi ferina tji:non tamen quod non habitentur , prorfus inhabitabiles ha regiones funt appellada.Tertia feu media, maxima ejl, atep multas ac magnas cotinet prouincias, & ipfa inhabita bilis, id ejl, male habitabilis propter calores immenfos, er inopiam aquarum & frugum.Media inter has, fecunda er quarta,optme habitantur generaliter , licet non ubip. In^ notuerunt omnes beneficio Hifpanorum,qui non folum ad mediam torridam acceffemnt,fed etiam in ipfam habita^! bilem Aujlralem, demump in inhabitabilem penetrarunt. Huius igitur nojirn tepetau fuperior medietas( cuius

tBore.inhahit. xj-|- Bore.habit. 43

Media. 47

j Aujlral.habit. 43 .Aujlral.inhab. 1 3 -j-

LIBERI. IJ

emplo alias tres medietates intelligi uolo) in tres partes di* uiditur: Afiam^ cfUiS quicquid eji ab oriente Auflrali com* prehendit^ufp ad Borealem.Buropam,<iuce Borealem oc* cidetis partem ample^itur. Bt Africam^ quaft frigoris ex* pertem^qute Aujlralem ambit occidentis y ut ita dicamyme dietatem. Qmi «ero exfrem4 harum incolunt partisim,qms hus inhabitabilibus commitnmtur ( non inter fe)at<p ipfas inhabitabileSyBarbari appellantur. Vicuntur autemBars bariyno aferitaiCyCum multis GraciSyatipJtalisfmthutna propriu more^.•nec a cultu morion negle^OyCum multa de luxu in» bent. ter illos nationes damnata fint : non ob ingeniumyquodils Uspleruntp maius ejl: non ob afperitatemy cum multi fmt manfuetijsimi exhis, ut Germaniat<p Galli : fedquomam ante intelle^iam rem furere incipiant: cs- pofiquam exarfe* rintycos fedare fit difficillmum: ob id facile efi huic hon»* numgeneri mponerCyno quidsobfimplicitatemyfed fi per* fuadeantur ab his quos ejfe exijimant amicos . Vum enim dduerfus laqueos ruunt eorumy a quibus putat fe deceptosy inretiafuoru adulatorii mciduntyjuisip ipfi telis fetranf* fodiunt. Cdufa uero hcrii efi,uehemens ams mutatiOy qua ob magnam dierum cum noHihus diuerfitatem atcp uicifsi tudinem contingit. Qyod fi aer non mutetur ob maris pro* pmquitateyUemos plurimoSyO- ualidosyeffe necejfe efyqui* bus magYH animorum motus fiunt. Itacp ut difficilius efi es SiinIUtu4« quum currentem quam ambulantem retinerCyita diffcilius*

Barbari ab ira reuocantur . Bt libertatem etiam magis a* mant , quia a quibuslibet iniurijs Prkicipum ita offendunt tur,ut illorum imperia diffcillmeferanty ob idcp etiam fe» ditiofi euadunt. Graci uero Italiy ©• qui medias incolut regiones y mitiores funt ab initio: fed ut exarferint y cr odia & iras gerunt implacabiles^ ac Barbaris longe diuturnior

restat

DE RERVM varietate, res:Ut equorum incelJus^diuturnior eft curfu.Curfus er^ini^ etidinfi conerts, diutiui perfcuerare nequit . Apud omnei igliur gentes Barbari funt , qui affectibus nequeimt impes rare. Bt qui apud Barbaros difciplinas colunt c? mores{hi autem pauciores funt ) qualis Scytha Anacbarfis , minini *

Barbari contumeliofo nomine digni funt.f^am mores^non regtoneSyhomwum genera dijiinguunt.Q^amuis regiones moribus faueant Etenim hos aut iitosfajiu turgere c? im» potentia faciurUMnde illis proprium efi^nuquam uelle exis flimare erraffe.ldeo nec errorum paniterepojfunty nec ers rata corrigere. At Principtm efl , quod temporum uicijsis tudo pr.ejiare folet , id facere : fcdicet ut aureo faculo «is uaiuryid efi^optimis moribus . Siquidem omnes homines ut Citra funty quam imprefferis retinent effigiem . Etfpons te etiam fua^ labente tempore^non eadem apud omnes mas Oinr.tar.iie yicn ^ne^ ijdem mores: quoniam fenefcuntomn/ia, ut iniis habere. bcisde Arcanis ceternitatiSy diftum ej}. Dico autem Icges^ prcuinciaSygenteSy ciuitateSymoresJmperiay regna^ famis liasyartesjmguasy gloriam denique tpfam , atq; etiam hos minum memoriam. Loco uero horum alia fubeunty legis buslegeSy mari mare, momesmontibuSy flumina fluminis husjibri tibrisydia alijs.Mors .n. unius^uita alterius. Bris tannia olim aufirali parte floruit ynuncfenefcitygypfeo ats ^le putrefeente lapide exaquataiob id floret hommibus O" rerum copia. Contra Scotia , nunc afperior o mcultiory quod Boream refpiciat craltior fitiob idcpkmart ferius re liHaimontes quO(p habet rudes at<p fleriles . Sed tanta efi annorum multhudoy ut nec memoria pVitterita comprehen di po fsmtynec futura conieBura. Xdem quoep ratione pera fpicuum efl^nam calidu concoquit^ uenti uero aBorea cor f pr4 reddmt rQhfiwra^ O" homm mgis agrefles,

noji

i

l I B £ K. r.

SOI) Umttt ddel) fuperbos, loca uero i fiiu o-fqualore ms» gisumdicaiK.Sedhiicpartm iona^partim mala-.tota tdz mev, mfiila cb mare uetis perflatur afstdue. Qjio mix

rari fMspofsit, cur dixerit Arifloteler, aoifiMit ejje calida (3' ftccam exhalationem tciim uideamusnon foliim circa mare,fcd etiam fluuios,<piaft perpetuos uentosfpirare.Sed Ventonim C^ipfefuas habet rationes. 'Ndcumaerfithmnidus^faer caufx&ri- uerttus ejJet,ntotus humedaret , modo autem plerunep ficx tioncs. eat. Deinde uicifsim pluuite & uenii fuccedunt: & uigentix bus uentis,pluuia ceffant; es- ubi defcenderit pluuia,cejjant '' uicifsim uenti. Succedunt etiam terreemoitbuscschafmax ti,ss-^obis quibufdam qui circa Lunam apparent, & eunt obfcurantur exigua jieila.ld fieri na poffet,mfi uapor pr<t eederet,qui ficUanm fplendorem occuparet,globoslp illos effingeret. Similiter argumento efl terras fjheicfas, uelut Siciliam,uentis abundare.quafitp peYpettiis. Qjtbdfs a uax paribus fiunt,a calidis c? ftecis fieri necejfe efl : nam a frigi dis cs-hitmidis fit pluuia proculdubio. Itaip exiflimatuapa res hos calidos c? ftecos delatos ad aeris fuhlimem regiox nem ( qua ut dixi , quanto altior efl , eo purior CS’ frigtx diorfreflebii uerfus terra eti impetu,ficip uentum excitari.

Qj(i ab initio,ut in aquis riuuli primi!, atrp ex his riui,mde fluuij : fic tenuis admodu indefucceffu fit maior & amplix or.Si tamen r.cn augeatur ab aiijs, eo efl ualidior,quh prm cipio propinquior . Totus uero maiorispartes impetum fex quitur. Moueatur uero ad contrariam partem illius a qua eliditur,ut pila facere fclenuob id etiam circulari quodam motu, dii a terra furgms refdit a nubibut & ad nubesiquax fi in fpeciem linea circularis ex pluribus reiiis compofita.

Indicio, dicit Auerro 'es,efl nubiu motus , qua eu femper ai

qualiter dijient,per citediflt circuferentia, f/enflt hic mo

itf BE RERVM VARIETATI Dc nentis. proplermultd,cum etUm obii

^uod fiat uentomm motus mille modis naturalis aiit aeris tjl femper ah oriente m occidetem,ut in repeniinis fuhlimi:; hus ig/eibus apparet. A' fole igitur, tfiii uapores excitat, jit uentusisS' ab illius immenfo calore,qui eofdem akfumit,ft3 nitur, Ob id calidifsimis &frigidifsimis regionibus minos res uenti ac rariores,qukm a medijs. Verum hxc ijua diSa funt,partm uera funt,partiin etiam non omnino. Namque non omnes urntos fieri a uaporibus calidis C7 ficcis,ut dixi, indicio primum eji illos abundare in mari ferme perpetuo: tieip ueriftmile ejl totum Oceanum tranfire, ut in Angliam perueniant-.pnefertim quod tranfeundo ,fub polis hebetan tur. HumeUant etiam atep refrigerant egregie , ac magis quam calidi calefaciant,at.f fucent . Aliter omnes uenios, qualis eji Aufier,effe neceffe effiet . Qjimimo qtii filice aut marmor habent leue, facile agnoficunt uetorum naturam quoniam quidam, imo pleriq adeo frigidi fiunt c? humidi, ut ctim jiant, lapides illos madefaciant, & etiam aquagut tis afipergant. Sunt etiam uenti multi qui, aerem expurgat: fi 'a uaporibus effient , omnes replerent aerem , obtenebras rentef . Quod uero uentus fucet, generali ratione cvn.iits git, quia mouetur celerrime . Vnde etiam multa fucantur ab aqua,quee rapidifisimo curfiu fertur, quauts tamen aqua, crafsitiem heereat & humedet . Ventus ucrb non poteji ob tenuitatem htcrere ; cr etia ocius cr nmiore irapctu fertur, quam aqua.Ejfie etiam afsidue tantum uaporum , ut toties orbi replendo fufficiat, mirum ejl. Nam millies in hora,res flat uentus unus.Dicendum igitur , uentorum ejfieduoges nera.Proprium, quodauaporibus fit. o-uixund regionem txcedit,propter penuriam uaporum : ty hic uentus calidus tjl cyficcus natma : minus tamen talis uidetur,ob imrmxtu

L I B £ K I. tf

fihi airtm.unde uentus , quanto frigidior ©■ himidior , tb generaliter purior efl.Et commune , quod ex fola anis mO tione fu. Mouetur autem acr ah aftroru impetu, quaft con» citato, atep uihrato ; uelut cum uirga uihratur , o- firidet. Vt enim aquaaLunafita aer ab alijs a]his,quafi perpetuo agitatur. Cum uero aer multo aqua maior fit , par ejl ut i pluribus eiidafirismoueatur. Mouetur aut a fuperiorepar te in inferiorem pleruncp ; indkivlp eji pinnas qua in ftma tnitatibus turrium uerfatiles funt,tum etia nubes ipfas,ani te flatus uentoru hic iuxta terram moueri . Mouentur etia alij recte, ut natura fert omnium eorum qua magno impet tu per fe mouentur. Siquide talia omnia reHe feruntur, nifi fmt folida,ut calumiuel circa folidum corpus moueantur, ut mare. Indicio etiam ej},qubd grauia,ut naues, flante uU to non premUntur,imo expanfts uelis magis eriguntur er JU flinentur. Nubes etiam cum uentus perfeueratfdefcendunt^ tum ob grauitatem propriam, tum quia dum reftd feritur, magis terra appropinquant. Non igitur uenti,circulari mo tu feruntur, fed reSo, fiualidi fmt.Cum uerb decimant, ut reliqua alliditur. Sed his reliUis praflat de illoru natura cr caufts differere.Siquide eo jiat, illos undequap uenire, no ttt men qui ad nos ueniunt ex meridie,ueniit ex polo antardu co,na necp noflerBorealis ad aquinodialeperuemt,fed ab immenfa Solis caliditate fmiiur . Potentior uerb efl,qui ex Aufiro ad nos uenit,quam apud illos nojlir Boreas. Impe, tus enim fit ex tribus cat‘fis,& robur. Prma,cum magna ui furfum feruntur uapores,fi 'a uaporibus oriatur uentus.Se» eunda , cum multus uentus in faucibus aliquibus retinetur inde exit, tunc ualidior longe exit, quam prius fuerit ; quod etiam aquis ipfis er torrentibus commune efl. Nunc eum in Scotia effem,adeb fauiebat uentus, ut nifi currentes per lo

B cum

l8 DE RERVM VARIETATE,

CMW cfUi decem pafsihus minor crdt , non pojjcmus tranfia re.cu tamen zp" id U4l!difsimi iuucneSy'^uafi certamine proi pofitOyexperireuir.Ci£terUy<i’ud:o ii^nius proximior efi tr.i» tib^tanto ualidior.Oc idudtidifsvni aprJ nos Boreas^ Clr Viti r«iciii. cluso' Ccrus.Ob id etiam ferenifiimi^niji ob ntmiam fri^i duatemcii dcj;iles fitenr.t ^ humeblaucrint. 2'>'unjt{am aiit contrarij fi}jiulperflanSyCiuid(ut dixi^y.mii. generales ;nos tus fimt aeris cpiida^quafi ut elementi . Idan aut in contra: riafimidferrinon potcft.Q^tiautfmt ectrarij^c ejuot fmt uentiydiftu eji m fecundo fuper Ptolemcei libros de AjiroM Yum iudicijs comentario. Verilm contrariorum uentoriim Venti hu- natura ferme eadem efi^iit etiam Eurus fit ferenus. Humi» mi di. di ea rationCyLybs quia Cadas, cr Cadas hunidus , quia

adeo tialiduSytit nubes ferat , non adeo lulidus ut expellat. Venti iicci. Q}ia ratione Sub folanus. Siccus Corus y o oppofitus ci

Eurus: fed infuCyoh didacaufamyEurus humidusejl. Bo Venti nebu reas aut O" Aquilo yob uehementem frigiditatem nebidoft iofi. funt.Grandir.cftyfri^difsimiip BoreaSy Circius atque Co»

Venti firigi- Tusiuolidi enim ctlni fmt o* frigid:,grandi:ics generat. Sed dilSmi & c ijdem corufcationeSjtim e/ii A v.dio.yam C7 ipfe frigi grandino^, dus eftyatcp robuftus. Aepuofi AujieryEuniSyPhaniduSy Venti coru propter regioncswidc ueniunt: quaniobrem etiunubes ads fcantes. ducunt. Calidiores aiit funtorietales occidentalibus y quo»

Viti caiidi. niam orientales dim Solem fequuntury illius habita ratio» ne tardius monentur occidentalibus y ob id'<p magis calent, Oftenfim eft etia alidsyOriens ipfum calidius effe occiden» te.Originem uentorum difpdllmi^m ef fentircy tum quia ah initio fu exiguusytu quia feratur e fublimi per tranfuen f wffiyUt didum efi: ob id uerb origo quandoque fentitur m montibus. Efi enim triplex , a fpecuhus y ab exhalatione yi uibratione.Elat aut quafi cotraria ratione teponm.Vema

LIBER r. ly

fhyrus:hyeMiJiibfolanus:Borcas,Circiu! a Corus,ue= re:Ecnephiiis,AUtumno.Ab afii::o fotjUtio dieh.xX..pMtt Eiefucdkhut XL, Boridla hi funt Ufa:i, fui frnnt ob mau gnos c4lorusJ.iftefcedhiis tiimhus C7 uyra inudtfaHu.Cu* lar aut muxhnus eo tepore u!get,aut paulo ante inde mora, ut uapores eleueniur.Dtu petjeueraut^ fuia nec calor , nec materia defcit.Catri Ornichise c? ipfe Sereales K.'£i,LXX dieb. ab hyemali [olftitiojnep tia!tdi,nec pzrpctiii, prop er caloris imbecillitatem. Initia utro actarum cr fines,necefi farto ab aura er letit nento funt : qui tiemum acrpracedlt, iS-fubfequiiur. Quod aero mtermittat ulcifsim ac reflet, caufa ejt plsrunp impetus uapori, aut locori angujita. Ite mari aut uentus generatur , quafi femper,ob concufsionem aquarim.Vermn his relidis, de ordine traliationis potius dijferamus. Omnis qaajlio circa duo uerfatur. Horupri- Duo quill-' mv.m efl-.an quod dicitur , Hf rara /it in r, ulla, an in omni-.an toiii gene» in aliquo fc, in aliquo autem non . Velnti an rairaculu ali, ra. quod,aa omne, an ndiu prorfusfM Eplcurai.Videtm aut raro omnemS nec leges affirmant, omnia quce referitur mi racula,uera ejfe.Sed in nullo, maior efl difficultas . Quod . uero in aliquo fic,in aliqua aut non, adhuc habet dubitatio nem in quo fic,aut non. Non fmt autem iieri contradidoi ria, nullum er aliquidiuel omne, er aliquid non: fed fchtnt fccudurn opinionetquomX nofl.ra fcientia ex ambobus coni tradiciorijs cofiat. Similiter er in tepore, an fubito,an tan de, an i mediocri tepore aliquid proficifcatur,ut dolortNi ttidetur in f.itbufdam extremum tuilitis,ut ir. morte lentitit dofiimma,uel fumma celeritas . At in quilufdam contrai riim,M in uirtute cr mixtione , ahjslp operibus artificicfis,

^tsUigit autem hiec mens, qua ut remotifima efi d primis B i prittcit

^lO' DE REaVM VAaiETATB,

Se «wntc. priBripijijto f r<f|?i»iitior;^«o non nifi ab erujitis,ufl

/enihKS,quiedam proficifd pofsint. Et cum fint multorum intelleilus unus,idtm uidetur cffe fingulorum,dico Socrac eis ey P/atomi,cy Arifiotelis,gratia exempli : fed diuerfoa rum ditierfi^ut canit cy equi ; quia ide e fi diucrfn unut, aut plures uni idem funt. Qjiapropter & tn his, in quibus non txprtmifsis concltifio fequitur,impedimentum eji,non aut intelleEus uitium ,fed eorum qua funt propter intelledii. At uerb cum intelleHus quidam ex axiomatibus , ut Graci dicunt , uelut in mathematicis : alius uerb ex hisquafenfu fercipiuntur,ut in natuTalibus,contingit ob ea qua a fenfu accepta funt aliter quam fmt, homines aberrare. In quibufe dam uerb fit impedimentum, eorum qua funt ante metem: mens autem ipfa non errat , nec offufeatur ,fed turbantur qua funt ante illamtipfa uerb, ut in caligine atra Sol, mane ta uidetur cy lafa, eum folum fit a funliione impedita.Efl rtid per feperfpicua cy atema extrinfecus adueruens.Qina ivm quidam non co^ouerint,falsb mortalem exijimarut. Eaigiturfuneuel in caufis primis, uelin tiniuerfi ordine, uel in natura,uel in mente,uel in ftmulacris,ut piftura,fiul ptura,uoce,atque feriptura. Tot igitur oportuit accepiffe principia aut rerum,aut mutationum, aut fcientia ipfaru, t^mc uerb primum de elementis dicamus,

ELEMENTA.

CAPVT II..

s s E autem tria,perfpicuum ejl : terram

B; folidifsimam , aerem tcnuifsimu , aquam inter hac mediam . Rurfus terra quidem 5; immobilis , ut omnia circa illa mouxrene ywissrrcii;.- tunc? ad animalium commodum atep fa

lutem.

LIBERI. «

perpetuo citomagniir.lndmo funt igneee fucet O 'utcidatuam cum ille tenui/simus elfet^es'U calore Solit in contrariam fui naturam ageretur,perpeiub computruifi fet. Indicio c huicefi , puttefccrt aitemjahicumf Hon mas uetur- Aqua uero cumcs-iffa tenuis effet fuhjiantiee^mottt indiguit,cumfrigida fit^& a Sole perpetuo mcaleattaliter tnimputrefceret. Sed cum circumagi iuxta terram non po tuiffetper fe,quo>riam elementum graue , nec a ccelo,nifi in horisvigintiquatuor,^ oh id tanto impetu rapta obruijjet terras^fluxu er refluxu fiatis horis indiguit. Na ft eirctms ageretur terreejneceffe effet et circumambire^quodpericut lofum ejfet.Jgitur integrum motum a Jyderibus aer habet; aqua^medium: terra, nullu , o ob idfemper quiefcit. Aer uero m^mus omnium efl,cum fit tenuifsmus,er fubfians tiaelemntorum.Vtenimmundi fex elementu,ita elemem torum terra & aqua . QjMre at liquida maiora fumfeee, er fex minima pars eius cuius efifexnta terra er aqua,mit nima pars funt elementorum . Cteterum eradid conducit natura corporum calejlium ,quorum uis er lux in aere ma xime martifeflafit.Terra uero longe aqua maior ejl, m ani malibus fuf fidat: er quoniam aqua fedesefi er mmohilis. Aqua autem eum moueaturjt terra magnitudint proxima effet, proculdubio er motu proprio er uentis agitata, nihil *n terra fuperficie tuttm relinqueret . Cum uel tam parua uix nos immunes ab afsidiiis iniurijs ejfe finat. Sunt autem, ut alias didum efl,omnia elementa natura frigida: fed ters ra quod denfa fit,uelut & ferrum Solt expofitum,diutuma radiorum mora incalefcit. Aer etiam, ob uapores er multis plicem radiorum Solis reflexionem , calidus iuxta nos effe uideiur.Aqua quod moueatur,^ crafsiore fubflantia, nee tonjlante exhalat , mporet o radiorum uicet alternat, ob B t ^

ZZ DE R E R V M VARIETATE, id^ Ceteris elemak frigidior exijiimatur , ciim fdmen non fit. Sed acr natura frigidifsimus efi^adeo ut in aquce fupcrs fide motus eam cogat o c mgclet. Maior f nir72 efi C7 h.ten fior acris frigiditas c^uam aqua aut tcrra^quoniam purior, Q,wi «fro tuxta nos cft^quandoip calidus uidctur^oh uapoa res Indido quod etiamgrauis fit, cii natura fit Icuifsimus. Bxifimantur enim utres grauicres pleni quam uaciit , r.cn quia ah in illis^fed quia multus tiapor. Ideo ctiamgrauiot res temporibus (cfiucfis. Etobid ttiam aftus pluutam ims tnmcrefignificatjqtwniam aerem i.idicatrepictutn effeuas poribus.Erigtditas aut terrce.potentior ejl cmn:hus.,qudm: uls mir.cr.Ei cb id eiiamgjacicsy terra partem hahet,C^ ii li fmdis efs.Ta ra autem felida efi, o- ei fandlimi funtmon teSyoh dcnfitaum.Ojlcrifum enim eftyin alijs loqmmrafu perficiem metallicis fcatere^cp- oh id impura effc^ominiis frigidam uideri.Aqua igitur frigido tempore ^ omnium e* Icmeniorum oh diEias caufas minus frigida , calido autem fi-igidifimauidetur. Sunt enim elementoruan qualitates fenfihilesyitm ab aftris^twm a fubflantia propria . Metus autem ob id refrigerat , ut dhi , quod radiorum folariwn um heheiat.Sub fiantia autem alia (ut dixi) denpty ut ten Tee eadem ^auifsimaiaut rara , ut ahis , eadem Uuifsimat media igitur tuxta utranep qualitatem aqute . Mec folum hac dijferentia in totis elementis, fed o- in partibus . Sunt autem partes alia fecundum longitudinem, ah oriente in pcddentem, alia fecundum lautudinem,d Septentrione m meridiemyitel ab AntarSlko polo. Alia fecundum profuns t'crracu a- ditdt€m,purusfuhathereah,dcnfior in imo terra. Indere qua quo- giones in aere maxima c? uajia , tiehit o* m mari o- terra, mo do fe ha Sed terra, uelut fpongta eft, aqua pletia.Et ubi dehifctt,ihi figat, a^ua congregatur f uelut o in fpongia aqua per fufa. Sola

fuperfia

LIBERI. 2^

fuperfictes k Sole ficcata uidctur. Oh rd tn regionibus quee fuh Boreis funt^himus tota humida e/t, montesip ipfi fon» tihusuhiq; fcatent : nam terra fponte aqua comhihitacp. Jndido certo eft^quod ubi defoderis paulo pcrftindids^fca turit aqua: inde quanto plus procefferis ^fpectis implentur aqua.Xn quihufdam autem locis ^uelut uente yfunt fiuuij a* quam per terree uifcera deferentes. Ohid nunquam deficit aqua^^ maria circumqita:^ Cj- ferra habitabilem effe, ne* ceffe efunam cv.m aqualkcr terranonprommeatymahiot re loco fieri non poteji ut aqua fit, cum ad inferiora dvfera tunnec in humilior ibus locis deeffepotefty cum iti colliga* tur:igiturjfffilfb60^yfultep arida habitabiliSyC^mare^ lacuSypaludeSyO- jtagna . Inundationum igitur caufa^ ex his mamfejla ejl : calor in uifcerih.terra aauam exprimit: fninoru autCytcTrecmoius,fluui(£ip afsiduce.ac fimilia.Cum ergo terra uhiep promineat y nec ullus fit locus notatu dia gnus profundior , erit o ubique aqua in imo c cemro fer* ra: nec erit , ut dicunt , leulcr fupernatam'^ tememon e* nim ob id fiipernatatycum tota ccbibatur a terra, fed ob id quod amplius in terra fublc^a contineri non poteji. Ter* rauerofoliditatefuao' frigiditate aquam conferuat ^ne putrefeat 5 aut refoluatur a Solis calore : aqua autem fub* flantia fua terram contir.ct^m dljfecetur.Hac igitur ucrio ra funt prociddubiOyauktn qicce fcripfit Ari/ioteles de caua fa loci aqua. Bx his fiunt metallorum generationes, qua nondum in lucem uenerunt , ficut ne<p illa qua c? uafia aes ristegiene continentur , qua magna funt O" multa, c tnis rabilia. Sed ficut equi crboues agunt nojiras pompas, ne» feientes quid agant :ita c qua ibi funt, noi agentes , uolus ptatem capiunt. Bx elementis autegrauioribus quaadmos dum humani corporh hanc fphecram conjUtuunt , ut lapis

B 4 du

Elcmcnt» fimpiicia Ccrii & *. quam haud inucniii.

S4, DE RKRVM VARIETATI des fitoCsiu Ioco,alia ut curtiUgines , & uene intus ac eXt tra,fcilicet flumina crnihilefi plane ficctm ,feduhitptcr TU aqua mmixta.Et ut ditierfi fiicci in homine,nec uniucri fiis fucetis fanguis,ita cr in penetralibus terrie, nec totus at qua, fed aqueus humor: unde diuitia ilU Plutonicee in pe: nelralibus terrie recbdita. Succi quidem metallici, atif alia tmrabilia qua <etas aliqua ex parte reuelabit,fed non unit uerfos,neque enim altius penetrare in terne uifcera licet. Qjiofit, uthorum elementorum nihil prorfus fit fyneeru: quo enim altius defodiendo procefferis,eb magis terne hus inorem immixtum inuenies . Cum ergo corporum grauio: rum partes nulla in acre pendeant , o- qua in fuperftcie fit ta funt, mixta fenfu deprehendantur, ts- profundiores,mul th migis liquet harum elementorum nullam partem effe fynceram.aeris autem fuhlimiorem regwnemforfan talem effe,haud impofsihile.

Caterilm,elementa effe diximus, omnia frigida tantu; nechanc frigiditate effe aliquid, fed tantum caloris priua tionem,feu indigentiam. Quo ftt,ut illum a fyderihus auit de expetant ac cotrahant. Neip dum incalefcunt, cowumt funtur,ctim intontrariam mutentur qualitatem, fed aqua eji fimulferuens cj liquidifsima ; quod effe non poffet,fi ut flcmctotu Uquidi,itafrigorisnaturaelfetparticeps. Verumohidat piopria dif qua concreta effe non potejl,ut feruida: quonii liquidi for ftiemia, ma efl illi propria : fed neq humida efi proprie , cum licet

terra ficca fit, aer talis non utre fit, fed liquidus. Vt iuxta hanc qualitatem tres dijferentiit fumantur , liquidu aqua, ftccim feu concretu terra, cr liquidifsimu aer. Hee differeri tiie,etiam in mixtis eadem funt ratione fumenda . Omne mixtu,a(iu frigidi efi,ft no fit animatum: calore enim indi getfif liquidum ej},aut liquidius, aut concrettm, aut inter

l I B E R I. jy

^(fc mtaium .Siquidem ut mixtio liquidi ct concreti fuerit, itu cr mixtum . Num oflendimus duo tantum elementa in Mixtum nui mtxiis effe , oh id uere nullum mixtum , aqua liquidiuseffe Ium aqu» G poteji,quamuis fpecie quadam liquidiora uideantur . Hac quidius. igimr ita fe hahent,& altbi etiam declarata funt, Illud ue, rinuncdocere oportet potejlate nihil effe tale , utiflidiz cuntiut neip piper calidum,nec aiizcum frigidum.Ham de Nullum mi- ftcco aut humido,cum non fint qualitates in elementis , ra'a itum,aut e- hil forfan prohibet. Sed ut dixi , non aHu quidem taliamii lementapa xtaejfepoffunt. Si igitur piper fit potefiate calidum, abiu teftatc cft erit etidaUquid.Q}talecunipflt,cum altus potejlate prior calidu, aut fit,ejl enim potejlate tale, quia iam ipfum tale ejl,erit alin fiigidum, qua qualitas prior prima, quod repugnat di{{o.Praterea,fi fit ahu aliquid aut calidum i er hoc fenfus falfum effede^ prehenditiaut frigidit,atip ftc mfrigtdo,0' ex frigido tana quam proprio principio calor orietur , Idem etiam fenfus ipfe ojiendit: nam fi quis piper mandat, non calorem in eo flatim percipiet, fed uri prmitm linguam fentiet,deinde er illo calorem deprehendet. Conjlat igitur,qu6d quemadmo dum ex motu ignis 'e lapidibus excutitur,ita ex acumine pix peris calor excitatur. Et ut in fenforio ipfo, ita m uentricu lo cr iecore,cateris^ partibus. Qyo ft,ut hac tioti fit.prix nta qualitas,m eo, fed aliud quippid.Veriim qualitatis noi mtn mdidcrut ob nominum penuriam,cum nullo paUo tax lia nomina in tam differentibus rebus cii conueniant.Prox prium enim primarum qualitatum ejl,ut ex his alia orianx tur. Atque ob id nomen ipfum meruerunt , uelut er wi quax litatibus externis at<p a{liuis,caiufmodi ignis tjl calor. Ilx le enim prius calefacit , inde urit, non autem quia urat exx calefacit.Hunc igitur errore adeo inueterdtum,feio quam difficile fit e mente hominum excutere , a- maxime mercex

e f nariorum.

26 DE RERVM VARIETATE, tidrioru^ <^uil>us Ariflotelt: uonieny nc doHrinam dicam ae Galeni ^uiftum ac ftipendia f aggerunt. Ctim tamen qui ea principia fcquuntur^in difficillimas qu^fiioncs incidant^ k quibus mdlo modo fepojfunt explicare: ideo melius eft ue» ritacem,quamuis fcro^tandcampleiTi^quam nunqua. Sunt igitur potefia te mixta calida frigtda'ue ,fed aliam habent priorem qualitatem^ctiius perceptione ud a natura^ucl fen fu , calor ut frigus ingeritur corporibus nojiris . Atque ut inhisqua a^u funt, prima qualitates caterarutn caufa funtiita etiam m his^quapotejiate talia funt utres fccudcCy quoniam aciui funt propiores primarum qualitatii m cor» foribus noftris caufa funt. No igitur tale eft calidum^ aut frigidum potefiate fubftdt\a,fed ob aliam qualitatem ana nexam. Licebit igitur his fuppofitis multorttm qua ohfcU' rlfsima funt, rationem inftltucre.

frigoris o- CoftngMrtf igitur ex frigore multa, uclut etiaex calore.

fera, Atqs in primis, inanimanuu externis parub: quafi morbus

iquidd^o-uitalis caloris extinftio . Bxhisudutfenium: fea niu enim caloris diminutlo,undc canities : canefeunt era go apud FmlddGs,Lappios,ac coterminas regiones,coru!, pafferes, lupi,acjnagis omnibus urfi, rcliquacp animantia. Animalia Alia aute non muum ut afmi,muli,leon€s,clcphames,cafpc in frigi lijimia. Quacun<p enim calore exiguo pradtta funt,oh ue difsimis re- hemes frigus extinguuntur,ut afmi.Q^a ucro caloreuehe gionib.non menti indiguerunt, ut leones, ob id percut, quod nunqua eo uiuunt. frui contingat. T^idemus enim canes etia media afate Soa

ks radijs fe exponere, quod quandoip indigeant uchemens Homines in tiore caloris ui . Ob id ettd corpora hominit c? mulierum, tegionibus pracipueparua.Namk perpetuo cr immenfo frjgore,ani iiigidis malis calor uincitur. Animi quo<p timidi,tMn ob corporMm

<|aalc8. imbccillttau^ tum quia plcr't(p inermes^ttm fponte quia ca

lor k

liberi. J7

for d frigore fuperatur . Ea de caufa prohficdgens efl adi tnodtm-.namhocidemprofortionemanimalihusrefponi det,ut timidifsima fint etiam fcecundifsima , uelut lepores e ainicuU.Sunt etii pulchra mulieres^qmd frigus candU das reddattes- cutis tenuis o- exercitatio, ruhoremperftpe fuffundat.Cilmuero corpora earuparua fmt, etiam formo (tora uidentur a- funt . Videntur quidem, uelut in pueris, quoniam oculus ea compkftttur, ac tneliih agnofcit . Mii fereri etia artamus talium uidetur, amamus aute eos,quOt rmn ntiferetnur.Sunt eri J reipfa pulchriora corpora, quod ( ii! m omnibus etiam ahjs) natura in minimis diligentius proportionem partium feruet. Etft aberrauerit aliquantis f per, oh paruitate efror no ita facile deprehendatur.Qyod ft aliquo cafu calor natitms frigus coeli fupcrauerit , ex exs tremo uno in alterum tranfeunt , ut mediocritatem feruaa renon norint.Fmntip corpora grandia cf enormia. Animi quotp audaces plufqua fortes, & crudeles, feu oh ferocia, feti ob timiditate. J-aduntur etiam animalia oh frigus imi mctiftun,partih.quih’ifdam priscipue,maxime oculis, unde quandoqs etia obcacantur. Tejles etiam animalium, quaft a corpore priscifijComoriunturicr ideo putrefcunt,& decii dunt. Criflce quoip gallorum eidem ratione & pedes ac roi fhra auium generaliter dealbantur, quod hee partes partim remota fmt k corde, partim etiam exangues . Qyiacunque Itero humida ut uejlcs, labia, nares, digiti , ferro admota, concreto htmido gelu,fiatim ita adharent , ut nifi lacerai ta pojhnodum diuelli nequeant. Oh id etiam equifones fre na mfufflant,ut ori equorum imponant. Pili etia ammaliie fiunt generaliter denftores,crafsiores, pabiliores, atep puU chriores : unde pellet ex his regionibus pretiofifsimce & genere o- forma aduehtmtur. Ipfa quoque animalia uorai

ciora

28 DE RERVM VARIETATE, riord fiunt , tu ob cdorc intus coaftu, tum oh inopil cibat rum.CogeLanturituteo^flumina, o- L)cut,(y mare ipftim, nedum Jiagna , adeo ut peruia fint iter agentih. cr pondet ra quictf fuflineant.Pifcesuerb fub tam dura ac profunda glacie fuffocemur atip intereant. Ligna aero c frondes fri gore ficcata , uelut a-fal , dum ardent terreo c? aqueo , in aerem repente conuerfo ( gelu enim terreum efl ) crepant, Ct maximum fonum reddunt. Vt apud nos lauri frondes cy iuniperi ramuli. Omnia uerh uafa,infbrumenta':f lapidea, fiiiilia,uitrea,ferrea,area,faxa ijao^ m moniifcnt accam pis fponte franguntur. Contingit ftiint fis quod cy conjiria dis i machinis : frigus autem uehemens concreto humido interiore conjirmgit. Breuiora raim redduntur qua ficcat ta funt.Jd autem pracipue,uii horeales uenti flant, crpofl pluuias.Claui quaque feris aut parietibus infixi,perfe exci duntycontradis part ibus hir.c inde proximicriius,ut fordt mina dilatentur. Lupi uerh o-fera,ob famem fauam,gent temlf imbellem inuadunt agminatim tuguriola, ty homi- nes ac pueros,mulietes'tp rapiunt, ac deuorant. Jntcr tot au tem immenfi frigoris incommoda , pauca hac commoda fentiunt . Pifces,fex mcnfibus abfque fale recentes feruant tur:cames,toto menfe Semina,ma^a cum ufura reddunt tur, concalefaiio ob niues folo . Ipft tutiores funt aduert piS tyrannos non folum paupertate ipfa ,fed etiam locot SI Mititli rtfm difficultatibus. Calor autem non proprius efi element •gtn. torum ,fed uis quadam (ut dixi) ccelefiis ,obidnon adeo noxius,fedfalutaris,nifi quatenus mifcetur ficcitati . Siri citas enim , fqualoris mater efi . Squalent eunda mortalia, C faxa ipfa canefeunt , ipfo nomine horribilis , fed magis reipfa efi fqualor . Senedus non mala effet, fifqualorem IDDi tnfe fontinereu ext£t, rampit, corrumpit, deturpat,

miaCf

l I B £ R I. 29

ttiti<it,n!Utat^mdet(riusomnia f^ualor.Ah ipfo nulla re^ demptia, contra illum nulla defenfio . Exacuit ferpcntum ucnenajiccitasjfed ferpentesipfosno iuuat.Ompia pufiUa reddit. fid netp pulchra,neip facunda. Calidum uero fi hus miio iungatur,omnia auget, facSdat et perficit,Jhlum U(> ro denigrat corpora. Sed de his alias diftum eji.

TERRAE GENERA ET

N A T V B. A. C A P. 1 1 I.

s T mJa^geMetanaJle terra nigra,iU tuminis cr petroleiparticeps,certt lentore & ufu no abfimilis,nam ut candela ardet: eduidimusapud Archiepifcopulegatum Pannottiit regis . Sed hac olim mihi, Cf nunc alijs,quiea qua de lapide ac terra Scotica fcribemus, non uiderint,adtn'n-atione digna dici pateruntiat cu ipfum lapide candela m[iar ardere uiderimus , cejfat admiratio. Jnter Parhacama cp- Chile uaUes, iuxta duitatem Kegum occidentalis Jndia,ferunt mai:^um:cum'tp nunquam pluat, nulla aqua planitie illam irriget,prouenit tamen ac tiiuunt incola hac arte ifulcos latos ac profundos faciunt, atq in farda grana maizi coponum, o ita ferunt,ectp modopro- uenit: tanta uero eji copia fardartm, ut fuf fidat ad ferent dum& pro ientaculo: efficit autefarda,ut humido pingui alatur,recens femendpfa uero terra, humido pingui crafja pfradita efl,attp ita nutritur . Cumcp affurgitrosnoEium, qua femper prope XII horas extenduntur, alit plantas, at- que ita producunt femen -.arbores aute qua copiofiore fucs co q^undat,uix ferre potefl. Extendere licet hoc muentum ecl'fi^ftn,aHas<p herbas,tum fruEus m aridis locis. Con> tingit etiam fape^ ut tma eb (alni arida in fuperficie, in

ma

Tetr» ttdSa ut cundeU.

Tetr» qu* line aqua fenilis c&-

go DE R E K V M V A R I E T A T E, mo fit pinguis ac humiday excolo intusnon refohtto hUt

fapasfcu

Jn Colla autcmregtone Pmt , papas eji uibcrisges Ciuno, nus ^<^1:0 pro pane utiitur,gignuur'ip in terra: ita natura prouidit fapiaer ubi<p:ficcantur^uocaruiir<p ciuno.PaSlicp quidd funt diuites hac fcla merce , q:u in prouinciarn Po, tofst,deduc€bd.t.Ft.rt tamc^ut diciit^radix hac harcamara gemone fimdemtforma eft cafsanra.fi dfuauiorguflujcdiz tur(p coHUiUel (ut dlxl) in farinared i f. :.I.:::enuur aiam apud alias gentes eiufuein Cherfoncfiijiuliit apud accolas prouinciee Quafinm uerb faplvsejly cur hxc terra aptior fit hiilcrei s:d illi? Attine inter haSy quareglebaAut glisydut arenaAUt monsffiauidem uidtr.tur quadam monz Motjtcs ma ttbus perpetuis premi.ut Peru montibus AndeSypii longtft simi, fimi a Septentrione in Antarfticum feruntur . Similiter c?

Taurus cum fuo Anthauro inter Armeniam c Cappadoz cidyty his longe maior Xmaus iiixta Scythiam, uideniur au tem k mari derelicta: natii aqua^ qncd molle efl fecum traz hit. InPerii autem regione quicquld occidentem refficit, arg€tOyauro(p abundat : orletalior pars minime: caufa cjl, aqucenatura-.nam o- mare exparte illa conchas facit ^ qua margaritas ferant:oricntale nequaquam. At maris diuera [itas fityoh motus uarietatem et difuntlam k terra:efs enim orientale quafi fmuSyreiiquum autem Uberius. XLec autem alibi funt explicata . Facit etiam aliquid uentorutn ratia: federde hac fuo loco diXluri fimus.

Tcir* pin- Terra aute fcecimditas alibi genefilitcr dcfcriptdejx: guis digno- nunciicto proprie at(pdij}inXrc . Pinguem enim lu digno» fecnd* la- fcaSy partiulam glebam dulci aqua coiifpcrge o* fohige : fi fio . glutinofa efi O" adhotretyConftat 'dli miffe

fus ejfoffa probe y eademip terra reputa^ fi terra

0xllisep<:^m4crafiprominetjpingms;msdiayfmc^^

Saporem

LIBER. I.

i»

Sap3retn(^uof fi 4 f.tx^.eham infuderit, percipies: liquet aut i:ilce,optimi ejfe-.aptam ueri umeis fi arbujia, c? uir^ gulta, p-iinos, pyra, fyluejlresip plantas fcecundas, firmas, re{las,d;nfas, proceras, craffas, leues , nkidastp produxes ‘

ritdpfauerbgJ.ebararao-piWida.Menfurarifoletadiwel Tetsx adss- lam reclalp linea, at uerb fuperficie circularis eji c curua; quam in C- ratio dijferentiic recia a c!rculari,inparuaportionemfeni tu compaia ftbilis efi:e3' tamen in ducedis aquis, digitis dece pro /isga» tio, lis miliarib.dijfcrentia mdiget.Eaejl ex oBo millibus par= tib.una. Contingit hocob aqua rotunditate propria, quoi nidtantu difcrime exra 15 tunditate terranonpro uenit , aut forfan paulo mimistfed in urceis-tame ad libella effluere alias docemus. Verum pofi- quam in libella mentioa nedeueni, appofiteeius ratio qua facillima eJl, hic depnribetur. l^leqi.n. adeo perdifficilis e{i,ut mereatur inter artificia, uel mfbrumeta numerari.ReBil lignu exqfue eo-bene ficcu, pollicis magnitudine undeqtiaep aquale atq; leue flatuatur A B,pr£acuta parte altera ferrolp munitu. Cotraria infiga titr canalis, feu fijlula, pedis logitudine , uniequatp c? ipfa fibi aqualis O’ intus ler.is,q uccetur c D : jiet aute C D ad ppendiculu fuper A B, altitudo eiiu A B plsrutppaffui qua tuor aut quintp nil refert.Vt uerb adperpcndiculii C D illi vnfijiat exqufitifsime, plurimii refert. Sicut & ut pondera Ef G H aqualia fmt, cretiSlongimiine atip crajihudine

paria.

BE RERVM VARIETATE,

pdri4j(Bm aqualiUT difiantia a uirga ipfaAB: al if ita, ut tiim ad perpendiculum AB coftituta fuerit fuper terree pU lHun,perfefte fmgula pondera ipft A B adhitrcant . Smtet tiam e dtre^lo illi infixa, & per diametrum . ita ut orthogOM nite cruci, id efi, cuius Irnea fuper jiant fthi ad perpendicue lum,infxa feu appenfa uideantur: atque omnihus ita refte peraiiis, conjiituatur etiam c D uerfatilis , f lihet , circa axem CB -.infixa folo erigaturquippiamproculquodpoft fit uideri perCB fiflulam.Cumip uolueris experiri ,anad perpendiculum confifiat A B,prater plumbea pondera , a: hud certius argumentum habes, fcilicet ut conuerfa c D, conirariaip exparte afpiciendo,idem eodem modo uideas, Qjio peraiio,altitudinem eius quod uidijii exaftifsime me tiaristCf differentia eius ab altitudine A B, differetiam aU tnudints duorum locorum propofttorum ofiendit : ita ut quo longior efifcopi altitudo altitudine A B, eo locus ille ia quo jcopus pofitus efi, humilior efi fttu loci AB: quo aut tem breuior,altior,

teax fteri- Sedutadterrarumhif}oriamredeam,nonfolumq-ua Si$ indicia, fuperiori contraria efl.arida efi es inutilis, fed etiam e plan tarum prouenienttum genere digno fcitur. Vhi enim conit fercenafcuntur fponte,& procera, mala:deterior,fi humit les ac tabefcentestamara quocp omnes,ut buxus, erica, ah= fynthium: ts qua funt hominibus fua frigiditate noxia, ut Apollinaris,<s cicuta: filix quocp inter amaras adnumera^ tur.Qjia frigida,hac uenena parit frigidiora : qua amae: ras plantas,aridior . Vtrum uerd fenefeat terra, an potius

Ttmanfc- defatigetur folum, ut Columella placet, dicimus utrump

aefeat. contingere-.fed defatigatur exbaufia,<s breui etiam fterco

ratione infiauratur:fenefcit temporis longis fpatijs,quonid (ut dixi) uicifsiwdines m omnibus partibus mortaltu reru

tontingunt-

t I B E R f. 5;

MirU rnim aucedam cum exripUnt^ il\ee uers tUT^ur m jljgnd atip pjluJcSy cur etUmfeneJcere no7; pote Yuntfytrur/t autem tota.^alteriUs,hoc eflmwierkjCrad At cana pertinet . Cilm ucro ck‘u ah fp aratione manferit ,fos C? fortidbitt arbGrim.pluuijici} atep alijt caufis pingue feii^adeo uthanc terram hiuenem efje ^ altam confemuffe dixermt: unde etiam pojttnundatiotits hcc contigit.

DE LOCIS ET regio- ni B V s. GAP. i I I I.

I R c A c? ultra Brhamud^ maxime cjuA parte Borea [pedA^ qua tota ferme ftes rilioreji, cx mGntih.lacuhuscp abundat^ tnhofptca magis (Scotia htecuocatur) tres infularu glomeres funt^quorupros pior eji Hebridiiyh(€ ah cccidete funt^uhi C Hiberniajed h<ecau!h'aUor:remotifsimus Scethlandicartim in medio Orchadugloititis efl.Sccthlandkte cemti millia pafjiiu dis flat ah Orchadibus. Hiswxvnae Thyle c ijilandia : fed de his fermonehabereypropofttu non eji. I^hur in Qrchadib, hommes uluacifsimi qui

nunaud potu^quauh uinl potentifiimiyincbriantu^ : auium tamagreflium , quam cicurum maxima copta. oues gemis nos.aut etiam trigeminos parlunt . Bqul tamen exiles , O" ^afmis quafi frmlcs^tum pattentia^nm magnitudine. Kefes rtmt pifce luxta 'dias inueniri equu^m magnitudine^ uel ma» xitnum /uperans, cuius dite mt durius^pro umculis nilpera enniustfed cr pinguedine pro oleo utuntur . Infignior inter Orchades Pomordaeji: quatuordieruin longitudineiter rji, nulla athor^ ntilUm tritkiiy non ferpens , no rana^uix angtsilla^tH etid in Hibemin. Orchades tamen alia triticu

(? habent^

Orchadum

infularuiu

fcelicita$«

Fomonift

infula

ra.

54. DS RBRVU VARIETATI, habent frugi frr:efunt. CaufatamdiHaejl ^frigus^hU ftimen , C? (jiiod Borea magis expofitafn:hocen:mJit^ fruges uix ullas ferat . Sunt Orchades X X X I, Hebrin des autem X L 1 1 1. Hecridum lona nobilifima efl ^ubi t^fepulchra Scotoritrcgii'. Monaueroaufiraliorcr inter FiibtTniam ^.BritanniSynon uidetur fJehridibus adnume randa.Porrb Hehtidum ultima uerfus Boreamyljllandiay auam propter magmtudtne Hebridibus uix licet adnumes f Aliis ex pi- rarCyprma eft in qua panis y e pifcibusficcatisconfciatut. fcibus. Pofi I Scethlddicay^act fmt ignoro-.memini tamen audi

Sccthlandi uijfe ab drchiepijcopo loan.Amulthone y cum apudillum caium mo- ccenartyCl.Xi, infRis preeefferegti ScotorUyni fallor: aut st* ac uita. tot ejfe qua circuin Britannia forent . Vt ut res fe habeat, Scethlddica pifcib.tum Sole, tti frigore arefactis, aut etia fumOyUtunturtmhisfuntopesextergorih. anvnaltum.ues lutihoitmycapraruyouiuymartiroloruy hniufunicdifp gene tis mufiellaru . Sunt o* ukra has alia infuUyquaru tuitus V mores pene ijde:torretpifces arefaftos frigore aut Sole: tufos , O- aqua panis fcrmdy autpUcetaredaftos adfo* cu:igne ex fpinis eorundepifcmalenies.Nulla ibi difsididy necp rixeemo funt belUynon ambitio Jed fumma in traquilU taiCypacevciocp umit:hyemi per cefiate pifcatu profpiciut. Chrijiti colunt. Semel in anno ex Orchadib.facerdos dejii natus unus pro qualibet infuldyad ea, accedi: ^qui pueros eo annonatos facro fonte perluit: fpotelp decima pifciu parte ab his donatifsyad propria redit.Vita praterea hi beatifsU md uiuuntyno folum inflituiis fmplicitate ingenij, fed eti£ henefeto nacnrie.Primu procera fatura cp-pulchrdyrobu'^ pifsimo at(p fanifsmo corpore, uita q longaeuaymctis per^ petua integritate praditi funt. Nane forfancb longinquis tate loci difficilm^ aditu mciifiri quibufddfufpice(ur(ins

quit

l I B E K I.

ijj|» HeHor Botthiut') BduardusOrcbadu antij^n^uir in» tegrxjideiytefiams (ji^cu alludio uir ScethlSdUui apud ipfos diutrfatus talia narrant^fidem diftisfaHo ipfo fecijfcnam priinii jiatura (uHos mortales fuperahar.mem hrls optima ratione cSpofuis. De robore^non erat cjui cu eo aufus effet cotend^e.De forma fanunaru iudicio cun

^ils praferebatur.Atip hac no foiu ad mjlorta: fidem accet dunt^ fed tiid ratione habenuCiI enm quatuor fmt qua ho . minii natura eneruant^mnuur, Uitacp breuioris ac morbo» ^

Jaefpciut:crapula,curajCalor exremu5,aerisipficcitas: hi omnif.hU carent frigldifsmo enim in aere funt pingui, oh mare, quod etidnonpeYr/iUtitasrepiitrefiere, nofolunt oh falfugvne,fed etiS oh afsiiuos,udtidos'ip uentos : derato uiHu utuntur, O" curis uacat, ob imperitid o- mora ingenuitatemon rpes,no metus, non htes. Adde, quod errd» tica quamultii corpora nojlra mutac^millis, ob dijlanttd^ tiUnimu poffunt . Hos reor ejfe, quos antiquitas Hyperbo» reos appetlauir.exhtfloria fabulam fingens. Atq^ hac, ut di Ktyiteris propiora funt. Qua fequuntur, loci^ne ac uoluptd tis caiifa,an potius ut iuiiciim de his faciamus, fcribereli bueru,inceTtum ejl.Duc kac funt qua fubijcit.

, In Noruegiapopub funt, qui ajlate nantes pifcantur, Noruegio**’ eiimneipretmmconfiaendoruinars,nequemaceriaadfit. rum uitaa< Hyeme religatis pedibus, tabulis quibus infident, bacultsbp mores^mi- lapfmper niues moderdtes, feras niuibus deprehenfas id: ra^j. culis confodiunt,easip ad propria tuguria ioportanttita al terutri tempori confuliu ejl, ferarum ac pi fetum captura, magis audacia quadd in utrifp freti , quam indufiria et ar te. Atquehacuera funt,ficutc- illud, pifcatorijsnauibus quofdd ex iUis ad aleces pifcandos enauigare, ut reuertan» tur diuites^m m rtmtantur^ ViuidUur d Sueeia \nacceft

C i fis

^6 DE R£R.VM VARIbTATP, ftsmontih.niu('^^ ppetua fcrrr.e rigmtih.tanta copia pifdu efl iUis^ut fruges cx his emat ad cihos c? potu conficienJu. £rat tamen oUm tn hac folitudinc^ yidrofia regt-i urbs at deo florenSyUt referat Munjlcrus ^in reparanda crep>din( circum altare tepli augujlifsnm toto terrarum orbe , fUms ptumfuiffe feptem nulle coronaiorumfiureorufn. Affligit tur regio peculiari cpiadl mfaltcitate: ea eft mus anida ua tius^qtiem propria Imgua lernmeTuocant^cjuipr-.mugenrH na omnia arrodit: mde mortuus , cu eius ftt copia maxima^ torrumpit aeremy uertigmetp acregio morbo cofcit babiz tatores loct.Cetospragraniesx^rabfpnumrro.rr.are tllui fert.Preeterea^ infulas quaftfcopulos. Cumuero urnen':£r hyeme fabellas^ tunc enm precio fiores fun t, qnbd pi'.o /tv t denftore ac firmiore : apparet non tam intolerabile effc hye mem indig€YiiSy<^uam aduenis horridam. At(p hac ad hti*o riam hucufp pertinent. Qyod uerb in lacu Mos uocawfer pensmint mamiitudinis yfciticet cubitorum (^utmjuagtn/a uideatury<jui regni mutationem portendat . medium uides tur inter fabulam ^ hi jioria. Jlluduerd <jucd HeftorQoe thius refertyprorfus efl adnurabile-.in^^uit enim. fiiftoria fea Cu lacobus (puartuSyScotoru Rfi(K regnare coepit anno fabula mi- falutisM.C C C C.l.:LX'XlX.)legatos adRege Gallo:-^ r». mitterrt:erat^ inter eos primus, lacobus Ogtluius gymna

sij Aberdonenfis alu/nnus.per trafuerf-.m naui ada tempe flate ad Uttora 2'<loruague(fi(nt J Nonhuegia uocent) cos pulfi funt.Vv.de in montib.coxifpicaii hotnines pilofos,<iud les fylucfires efje ferunturydifcurrentmyfittoniti hterehant: fcifctsaii ah incolis (^mna effentyrifpondcrwu belluas effc huananaformayhommes infigni odio profequenteCy uertim dte rtil mali his inferenteSyfed ab eis fugientes : noftu ucrb ^regdtim mllas inuadentes > c?» ni carum Utratuarceans

tur.

0

L I B E n r. 57

tur homines tructdarites^deuorare. Effringere (juotp oflia^ quod robujite ^nt , c adeo ut mediocrem arhore radicitut euelUnt: truncos etid magnarum arborum manibus ab ara boribus ipfis detrahum^cum quibus mter fe putant. Mas gnis ita^p excitatis circunquacp ignibus^excubijs<^ difpofts tiSjdbf que noxa tranfegerunt nociem: manefa^lo^ c ueht tofauenie^m Galtiamy quo iter eraty iuerunt . Etfi res hac mira fitj^aud tame adeo abfona uidetur , quin efje no poft fit: propter ea qua demonfiris alibt diximus.Catenlm hac regioyfiophtm pifcem mttit yTnihiiucundumyalijsdurios rem frigore ac Soleduratum^ exafellonm genere : folent emm cr hi ia Britannia o* Gallia ficcari.

Qyarat uerb qs iuremento^cur m Pomonia nulldars Cux in 5c»« hosfnecmru^cum vn Scotia uixproueniant multis in locis^ tia pauc* ar ^ qdibus magna cura aluntur^ ut apudnos mediet mali ar bores. hory ^pere^ina alia.Catifa efi^quoriia oportet alimeria tum no effe pmguius eo quod alitur : in his ergo locis terra bitumen eji^at^p ideo, ut dixt,ea utuntur ad dendos nb potefi igitur arbos ali ex tam pingui ku^nidomlterms e* nim coHum ftt falfim,u(lum,cr amaru: hac aut craffa o* arbortb alendis mtnime idonea . id ighur m montibus

arbores nafcuntur y quonialapisnonex bitumine confiat,

Britannia uero frequentia cp-maxima nemora habet ^quos niam bitumen iam exaruit.O' ingypfum transit

Jnter eaucrdloca cpia amcenitaie famoftfsima funtyUt Loci in t*- fimulloam dffcamus et cbdiiiones, Tempe locus inTheffa toorbe a- lia,quk(p rmlba paffuum in longitudine, cp-ferme fex m la m cenitate titudine habensypulcherrimus ag€r,abundds gramine, rti inCgnefi, fertus d' borib.canorus auitm cocentuftugis dextra lauatp cmter fefe tollentib .media imerfecat Peneus amnis, cwiwf aTb9r€S uefimt^ut PUnius mqutt. Proximus huic fuit S ? quondetm

ijuond^ /ietn4 ir.ons Skili<£f(^ui ddeoflorih.pfrpetuo uer» tidbatj ut Uf nationi locus non daretur^ quando^uidefhru fragrantia prapcdtchatianes. Inde fabula cmnfit: Profer J)tndraptdd Plw.one dum flores colligeret. Sci!ker,fi^nifi caj^te‘ per illud^ loti amanuatem y C7 hiatum wcendio tn $nonte fd^utn,<juo puella abforpta cfi P^nde Jufor.ius: Qj^alisflorcoma auonJa n populator m /letna^ T''i:gtneas Utter choreasTheotda raptam^

Suftulit emerfus Styg^s fornacibus Orcus. adio- Prgncurtamrarafmtbacamanuatisfpefiaculdydicent corii amce- dr.m efi Ivd primihn calor regionis neceffaridMt perpetuo ^iratem ne- uireant omnia‘:ne<p umbra placere poffunt tantumynift frt fpSkxii^ aflUw Sole . Oportet o adeff^ aquam chram^qua C7 ocu lo^ refocHlety cr auram leuemfoueaty exherbas atque ar» hores nutriat. C olor uiridis delebat., quoniam m claro uir* tutem oculi colligit maxime plantarii fplendet enim^ cr naturalis efl^flcres non proumiunt afsiducynifi calefcat aer^cr terra huanefcat nec [eruantur ututdiy mfi aura fpu ret.Ob hoc igitur illa funt neceffatia: flores uero odore

delebant o afpe^u: quoniam uartetas ordinata^ deleila» re folet: hoc autem demonfiratim : in his uerb adeft , cum unius generis plures herba fuerint . Ob id arbores muliuin deleniant cunflorenty quod ordinata fit ratio eorkm pro» pter fimtlktidniem. Bum etiam ordinem qui defideratur in hiSyOculus ob reliquos fenfut qui deleftantur quafi ad amil lationem fibi fingit. Porro arbores ut tmbram efficiant, Jmtneceffdria , neque omnes funt opportuna ^fed denfas frn de^certislp fpacij^- nec longiorib. diftare. Sic uerb um» hrj fafubriSyodoTip grdtus. Herbarum quo<p uiridtraSyalia alia ^raitOTyUi graminis. Q«x uoluptas effe potejlM mgri r^ni mUa pungens occupet locmfm a memoria, fen

LIBERI. 39

flivm uoluptalem afferre folet, aut auget : auditu auicula demulcent canorie:longe<p magis aperto ccelo <juam in cu^ hiculis,aut caueh conciufe.Jpfa uero loci naturajnaquali quadd uarietate.fed ordmata,fi orneiur^ut cum colles uU rentesjenite/if acciiuesplanitiemtingunv.cum fpecus her hiii,opac<ecpacedify[utejrmmut fontium: tunciamnihtl tjl quod defideres . Cum igimr tot tantalp ad decorem,& iucunditatemneeeffaria^noneficurmiremurraritate. Sit tuta fedes,nec anguis timeatur.Cum uero cornum quodam fenfu omnia iuniia f)nt,nec terra feris manfuetis^ nec fons tes pifcihus defittuantur.Imitamuruero haceuripis,confu Cutnaturi- tis'iflociSyUtetiamfpeluncasfmgamus:notamenadeodes lia aitilici» le^ntartijiciofa,utnaturalia:quomaminnaturalih.ads fis plus de- miratio erigit animim stnaius uero cum augetur : eoplus Icclent. augetur , quo maius eji: quic igiiwr digna funtadmiratios ne^magis mouent animi, ut etiam a prandio o- alacres ma gis deleciamur.lnde fit,ut qui delectare uolunt,fuh arte ar tem abfcondant, naturamip imitentur: ita fpecus quafi obi ter c prater artem fingunt,ac fme menfura.

Omnium uero regionum comparatio, quadruplici nos mine definire potefi . Aut enim tn eadem parte poti, ctyfuh eodem habitant oriente,Paraci',f uocantur: ut Galli,Gers Paioeci. mani, Itali, Graeci, Hifpani. Aut in diuerfis orientis potos rtemf partibus , ut quafi pedes pedibus concurfent , mes dio terra centro :at<p hi Antipodes uocabuntur, uelutnos Antipod*». bis regio eft quam uocani Chile.Aut fub eodem polo,diuer fis tamen orientis panibus, Antichthonesip dicentur, ters Antichth» . ra cotrariie incola,ut nobis funt Guifaici . Aut in diuerfis nes. quidem polis, oriente tamen eodem , uocabuntur^ Antoes Antoeci. fi , quafi contrarq Ictci accola, ut Caput bona fpei. Sunt etiam qui nomiM aliter mterpretantur : parum tamen C + refert^

4-0 DE RERVK4 VARIETATE, refert^modb tntclltgds hasfcldm quatuor cfje dijfcrfntids, qudUslp /irifjC <^uornodo (ne fallaris) proprifs nominibus fmt nuncupandis . Olim uero fotis Paracis contenti erant. h^e<p tanun hac definimus ut exc^uifita yfed cum ampUfsta ma fint ha regtones.fine^attigtffe fufficiat . Videtur au:e non folum regio ipfa fed locus proprius facere ad uarietat tcm conditionis hominum^ tum eiiam helluarum: refemnt enim inChicora Uttorali regione Indta^Mexka ycjfegii Gigantes in ganteSy<iuorum rexo^ipfegigasegrcgiuSyO^tamenmcira Chicora re- cuinuicmisinfuHsuixftintmediocTes.Vndeali(^i inob(ie pone. triceSyalij in philtra caufam referebant tueri fimilius ep^ubi

longinmitas regionis caufa non ftt yUiHus effe rationem^ tum fitum loci (ut etiam Hippocrates recitata) <juaru tum <^ua uarietatem maiorem fufcipicbrcuifpatio ^ deleHum alic^uem ac proprietatem alicuius edulij.

Homines In Cumana uero regione Peruhttorali yhcmines pa» qui parum rumuident : nebula enim in ecrum oculis gener antur^eu vident. ex fliminis natura yfeuctborum quibus uefcuntur . Alths

uero O- fub aquino^ij circulo parum uiuunty ut in regione Homines Sanfti Jacobi ad Portum uetercm : non omnino cali ra- qui parum iiontyfed alta caufa.fuh tifdeenim paralleliSy Suerfis mos uiimnr. dis uiuUur. Sed caufa cur oiim ubitp , c nunc etiam in In»

JMirabilium didymonprahacinuenianturyrobuftcrumy imbecilliumy in homini- gigantumypumilioiumy macrobiorumy microbiorumyfds bus caufa, lactum , effaminatorum y una in omnibus epjuitlp , quod una in patria uiuerent eifdcm moribus , nec peregrinqrens tur y nec peregrinos adnutterent : ita fallam e/?, ut omnia feumaldyfeubona y in immf nfumcrefcerent : nuncuero mxtts omnibus gentibus fimul , nec robur manet Gcrmds nicumynec Gallorum uapa moleSynec Hifpanorum agili* ttts , fed onmtiiUi wnxiif , de qUaft legtbUs retufts , medioz

LI^ER. I. 4,1

CTid uhl<p eudf ke.Sed nap diuerfitas hac minor efi m nuit ri quam urra.Cur enim mare Scoilcum ^ c?" Indicum affie» runt margaritas^noftrum hoc mhiimkSi ohpat frigus^cur Scoticimrfi calor ^cur JndkufnfDeindc cum India occidh talis adeo ma^a fit^cur una ex infula qua J<'largaTitdYum uocant^ea ejiCubaguaproumciaPeriiyrtouem tantum M,p, amhtcm) intra triginta annorum fpatium bis decies centena millia aureorum pretij Margaritarum detraftum efi f re f erunt (p quodam anni tempore, mare circa littus , c? tifp ad continentem,, rubere concharum copia , qua quafi tnenfes tunccedant-.tantum potefi loci proprietas. p eru pro-

QpaueroinregionePeruuocatacommgunt,quafuh uincix dc- torrida tnagna ex parte efi,dignafunt ut fcribatur^O' mul fcriptio & tb magis inquifitione caufarum. Conftat autem non folum mirabilia. ex figura ipfa, fedex d'^antia ipfa a Dariene feu Carthaa gine ad Caput defideratum,qubd ex aduerfo ep, terra Pta TU 'a Septentrione ki meridiem, re6ia ferme extendi : quod partes cali difiant'^s,qua m terra funt, ferme coaquentur.

Bfi autem Carthago difians ab aquinoH^ circulo uerfus Boream p4«.xini. Caput autem defideratum ad meridie^ part.lJJ.ita tota hac latitudo efl partXXVl.longUudo aua tem cUm non perfere nota fit, non defcribitur : uerum ma* ximS cj“ ipfa eft.Sed fermo nunc de ea parte folum efl, qua fub torrida iacet,contmet^ part. xxxvn. In ca motes funt ' <Srplani(i€S:planities tota calidifsma efi, c? montium pars quadam calida,maxme ubi riui funt. Q|/i m montibus fri gidishabitdt,monticola appellatur: qui in planitie <ymon tium parte tepidtore,u€rnacula lingua \'ungas(fcrihimus Jndicoinore,haudignari yOmne Y mmitio afpirari folia re ) plana regio hyemen inchoat Aprili menfe,0(lobri aa fiat em ; montana , ut apud nos , apatem Aprili, by ement C 5

4.2 DI RIR.VM VARIETATE Odohr}:af{4s:0'hycms monticolif pluuijs magnas immit iittiif plana uixpuluisafpergiturhyeme, ceflate autem rms K«f. Bt ctim wdeantUY nchulce acjuisgraueSyC filis at

fpeciim impediunt ^nihilomims aut in montibus tota deci dit, aut ad plana delata ros <^uiddm filum. Etcumbie adefi^montana ferena fint Ctm'ip in montibus plutt , piam tiities firenum habet calum. Obidplamtiei filum ea pars colltur^qua a<^uis fontium irrigua eli:relijuum totum jle» rile^aridum in ^«o planta rariores , paucis cumfoltjSynuU lo<p fruilu nafiantur ; abundam filum in aiKjuibus partu hus multa carduorum genera , in (puibufdam filum arena tfiadeo aridu filum . Diei ubitp in ea regione noHibus fer me pares : menfe tamen h^ouembri^ ubi difcrimenapparet^ dies nodibus funt longiores. Ventus aufler filus fiat in pU n/itie , ufp ad Tumbetz • cumlp al^s in regionibus humidus effe fileat t^iypluuiofis^inhac fila eft admodum ficcus. TumbesZymediterranea cfl regto in littore occidentali Peru prcumciee^ubi Puna efl infula facunda: difiat ab aquino* {iij f ircM^o circifer fex parteSy aujirum ucrfis ; ah hac igit turufp ad Capricorni circulum j regio tota arida e fi defis cientibus pluu^s^O’auf}ro(ut dixi) regnante. Citra uero pluityijuoniam alij uenti fiant. Sed ilitid rurfis admiratios Tom^ez. ne dignu^quod aim alijs in regionibuSyUt m infula B.tT:Os m^yfib (cquinodij circulo plurtmum pluat ,feu regio cali da fityfeu frigida : quamuis latera ficca fint , htcfib eo

’ fircK^o regio calidifsima ej\ Cf ficcifsima , latera uero uf<p ad quMuor uel quinqs partes pluu^s abundant. Caufa igi- tur horu efiquod cu motes fmt altifsimi , cogui nubes^aCip ita decidit imber: aujier uero cu robujiusy ut qui filus difsi patnebulds(hocenimoflefim efl) ftccitate affert. Sterilita tU igitttrcaufe^ fmt manifejia. Sed cum planities Soli op

ponatur

t I B E R U

pondtur auflralta ftgnd pofstdeu^ ideo fit tue <ejlds^ ttentt^ aujiraleSyCU k fepretrione tegatur magna ex partetita emnt ex fuppoftits rxeceffarm ejl.Si igitur pluat in motihuSyquod reiiquu efi^k uehemenfsimo afiu difisipabiturinec in ptanin tie colligi poterunt nebulcCy oh decliue fitUyCurfumip atjua* rumyqmfit oh montiu ipforu altitudine. Carduos abunda» re in ficca regione, quod ficci fintytiibil miru. Dies uerb au» geri ultra aquinoftij circultm mcfeNouchri , ratio fpha» ra demofira t.-paru aute, quonia maxima dies fuh tropiciSy ad horas Jiiix.n6attingit:iuxtaTumh€zau:£yneXJT. quid f^ifwr mirum efl.fermc pmper aquales uideri.In montibus itero afias contingit diuerfa ratione,dim Sol eft w Borea»

Ithus figniSj quod ei parti exponantur . Aqua uerb tempe» rlem afferunt, O" plani montes minus funt frigidi , c? cauu hi qutdemyquoniam radios colligunt : illi , quorUam refle» ilunt. Porro aquinoSlij circulus ficcus eflyCumhumidum oporteat ejfe folum-.hic autem fuperjlai planitiei mentibus hmcinde affurgentibus.Variatfp- armorum ratio multa, ut nihil fttperpetuum.nam obf€ruatio.hac Petri Ciezaypau» eorum efl annorum : adeo ut quandotp fortuna his qua ex ratione acciduntymifeeantur.

Jn Aethiopia efi Congo regnum, ubi homines comedut Coogo se» no quddo efuriunty fed quando cibi fuppetunty ut canes ad gnS Aechio hoc ajTt{cti:qua ccnjuetftdo pro natura efi. Efl enimregto pis paupej flerilis C5- omnium inops , homines tamen excedunt LXXX «imuui. annumyUt hac inopia aut faciat logauos , aut non impedi» at. Sunt etiam ob eande caufam quafi nuducarent cqutSyae iuifientis etiam ferm'^Jdfo<p honoris caufa deferunt horni» nes fuper corio inter duo ligna confuto. Sunt fihiplices ual» de acrudesyrnhilominus perfidi ac mendaces:hoc enim na» tur4filiud necefmate quadam; nd cum mhil habeant quod

44- de R.ERVM varietate, agdntyYudesfunt j o- ideo etiam fmplicet: a conucrfatione emmo' totraHattone acperegrvnatiombus fiunt folertes^ (juaomma ceffant oh rrgion» inopiam . Conaria rationCy Ormus emporium foslicts Arahiie,eum nmnihus ahundet^ oh concurfumgentiujicee ihimhilnafcatur^ mortales hax het fol€rtifsimos:ia{lant cmni conuente^fi mundus effec an -Otmus infu nulus^Ormus ejjet illius gemma. Infula in finu PerficOy oa u «alor. myuuin(ut referunt)partiim orhis terree calidifsmayadeo ut Aethiopiee locUy huius comparatione , temperata uideri pofsmt.Caufa eji^e^uoniamprateT propmefuitatem aaumo ftii circuliyoim ah eo difiet partibus folum XXV ilyUeldrz cajjcet calida regiofit , <^uia tamemontihus falis acuti f sia ■ tnt ahundat.,0- fulphuris fodmis , motes habet calcis inflar exufhs, ideo etid (eme motibus agitatur. M-ontes falis fuca crefcuntyCD- fal delet admodum camesSagdanamolim U9 catam exijiimOyin qua Miltus erat.

Bx Goa (fuotp portu Indice orientabsy iuxta CalecutUy clim ofiio Gaori fluminis m Malacha,M. DCCC.iml.palf. Uerfus orihem ferme refta femper itur: eft autem Malacha in Aurea Cherfoneffo^regnum Rcgt Lufitamee fuhditumy ueluto-Goa.Bx Malacha ad ChochinyChina ex hacuTa headtnfulas Camom mdead Chmcheum Chmegponumy exquoadCiapaninfulamyinqua Prancifcas Xanicsmoa fala» naehus refnt effe plura rfgn4,c? ofulenta. Efim ifio itinc re Malazcar.quafi palus oris^x yfcldm oh id fcecunda. Bfl * etiam Brafdia regio y montibus adeo pulchris y ut tapetis

contefii uideantuTyatcp :n his animalia fpecieru diuerfiru. Sed quomodo B^afiliameo itmereuidermty no poffum m? telbgereycu ad AntarSlicu pofuafit.Vtcuncp fu , ex Goa m O^apartyfex menfiu imere maritimo peruenerutyVegno Pc jatfiptbd tmer Chmi ci* C^lecutt* pofttu epyclrcumdate.

L T B E R. 1. 4^

Qjfoducrbmjrumeflymuxmrmhac narrauoneyefi Cuzcifra- Cu^cimjnohflifiimaPeruurhem^fub (orrldapofitdmjin uinciac mi* ualle^non fotum nimbus fiatere^ viagmscp frigbribus urge lum, rifed cum no plus XVII parttbus uerfus meridiem difier ab aquinodij circulo j arbores nu^sfru^iiim ferre mfi mola lem^de qsa inferius fermonehabebtmits.Cum id utx m nos •firis regionibus apud fieluetios contingat. Contraria uero ratione apudRuthenos^qui ah eodem circulo difiantpar» Rutheeie* tihusferme 'LZ.acetia plus^ regione fstu cali /ri^difsima^ prouinci* perfepe^ut anno falutis hi.V). XXV. ob immoderatum calos aliadmitu* rem exaruiffefegetes , uapore'^ acri plures excacatosycm» nesferme oculis Icefosiita hic planities cum bitumine, imes qualitas^ dterumdbi autem umbra perpetua o lapi4es ac riuiytim longitudo no^tum,addmerfum traxerunt.

In Mofeouia uerc^aute Rutherds ab oriente adiacet,raa Volo dime* rifstme pejiis fauit.eji tame morbus peflifer, attp uulgaris, nse agri foc* quo caput o‘mtejima dolitant. CeeterummierVogamcs- cunditask- Occam flumina,ubi Volodmera urbs efi , ager tafecuna dus efi, ut ex uno trilici medio^x x, o- quandocp xxx proa uemant . Caufa efi bkumen calefaciens , ex aqua pinguis, flumina hatccum magna ftnt, lente fluiit:(s^ qua fluunt ten tec aqiia,cmnes concoquuntur dSolisui,tum etia terraiat qua autem concofta.pingues : quare magnoru flwmvnxm aqua omnes pingues funtyacfmllcs redaunt agros-.indicio funt NiluSyJfier, Padus,ac fimitesirapidi autem uelut TicU nus,Abdua,Tigris, fienles agros reddunt , c ob auditate etiam infalubresyctariores tamen. Simili ergo ratione mer Occam cir Tanaim Re^^jw regio adeo facunda ejlyUtgra Rei2.an^ jti#. num tritici duas haheat fpicas : cr flges tam denfa , ut nec »iacii« ftt» equifacHe tranfire pofsint, nec perdices auolare. Abundas ft iam uenatUf ptfcatu^ mbus'^ , quo^ tiffrniiibus:

nam

4^ BS mRVM VARrXTATS, ndm c ptponcs in Mofco iid prourmmt^ ddiuti tamm <f* i^umofimo^uel ‘tumenti aaerius, cum fri^^us exuperat:ice n renwuctu9calore fuperueniente.Bt tainem Mofcouta flut mina frigere congclamuTy cr lacus , ut non lene comodum ex /7« fent ianunam curribus y oh planitiem regionis ^ utun^ turydtip hi gelu beneficio fuperent ea. P'nde ei. a utira Ckd * ma flumen, prouinciaeji Viauha. ihltp Artatha urhs, uhj ob perpetuum C‘conJians gelu, loci<p eecualitdtem,calo. 0 dijs quihufdam ligneis palmorum fex longitudine utuntur, quibus labuturrtuigna uelocitate fuper faciem, ac tutius, quia non premunt, ob motus celeritatem. £t canes etiam fe runtur piauftra uehere , ctlm magni fint , esr tale genus uea hendi facillimu-m.-quod eiia experiri a quibufdam Gertnas nu m urbe noftra uidt. Verum ubi fttus regicnis, natura lo €'i,C(zli rdirOjC? a^ris feuuemcrum, ccucnmnt, locus fit fri gldffiimus,aut calidi f imus, uclui uhra Peis^cram flumen {hoc abeji ab aquinoaij circulo partib. LXVI, ac etia plus ex orientis parte) montes funt altifumi , qui ctm pteetex id uentis fint cxpofiti,omnino aridi fimi.Exijlimant Hipheos quidd,alij effe Hyperboreos. Vitra hos regione effe dicunt Er.^onelanV.nafcitp hierofalcones ‘ici,o m moniibiisend cedros c? fahelles nigro eoiore. Simeonan etiS Churbfchi equitem, afeendenio ciim XVII. «iies protriuiffet ,nec ad ap‘iccm potui(]'etpfTuemre, incommodis pluribus eoaciMn yrigoris dc regredi.Bx frigore enim,non exigua fequunmr detrimens tiimenu. tamam equo cuidam per M-'fcouiam itrr agenti, teftes, o* gallo crijia compuiruit:cumip effet moriturus {erat autent exreg}one)abfciderunt crijiam , nec foUim conualuit ,f€d protinus cdtautr. Frigore enim non folilm pars illa compua trueratyfed fubicFtaijaud exhalabat: preecifa igitur patte putTida^twmumntpraui halnus, qtii colUiit eritifenfu^

»{j uqIu»

L T B E R. I. 47

iduoluptatis genus^quodfcalpendo fcahtcfi^ ideocp cantat tiit.Bt tamen ctim his frigoribus , 2^ortuegi(e montes qui* dam abfumpti funt incendio.

Vltrahos omnes funtferiJoppa feu tapones ^ <qulfuh Lapones.. tefimo SoljTuio die perpetua XLcircuttuu^n fclis^horaru^ ferme mille habent. Sedfingulis XXllll%oris corpus Solis per tres heras fuh craffa nube latitat, quamuis fplendor no auferatur:hac(p nox efi eortm.Beri dicebantur , quoniam nudi amhulabdt,nec cofortto aliotwm hominum utebatur, nec fuppellc^ilem habsbantyCr omnia cruda edebat: nunc comercio manfuefa^iyUafa emunt, coquunt carnes, chri*

/Ium multi aderant. Sagittandi hac gens adeb perita efi, ut feras inter nares percutiant,ne pellis deturpetur.

Samcgithauerb,cipfi ultra Mofeouiam funt,fednon Samo|jitE« adeo ut Lapones ad Septentrionem pcfithhabitant cum av mentis in eodem cubdiyubi in medio lucet : uomerc U* utuntur yid(p apud eos quafi facrum efi. Proceres p9 culis e cornib.uroru bibunt, idola colunt: ^hiin Lithua* nia appellatur Ghioites.Cumip magni fmt corpore, perfa* pe tamepimlUones generat, quenid in terra humidiore ha bitant, ideocp lenta, tp- qua pirum haud ferat, unde quan* doque calor adeo re tunditur, tu defeHa natura, fiatura mi nuatur. Tartari autem fiatura mediocTi,pingui,lato^uuls TuxasU tu, oculis obliquis cauis, horrida barba , partibus cate* ris rafis:nobiUor€s tame, capillos nutriunt,gaudem^ ut ni* gri ftnt,crifpi,ac ufip ad aures ememati , nec longiores effe patiuntiir.Corpore robufio, animo fortifiibidini dediticcce terum labor'iS,incdia:<p patientifsimi ac uigtUarum : ferunt enim inedia, ac uigilias ufp ad quarta dkm. Vbi tamen in cibos inciderint,ad€o impletur, ut inutiles prorfus euadat,

Jfcpctp ob id folumab hofiibas opprimmm : adeo uerb

4® t> E RVM VARIETATE, Jbrdidi uiHus, utudccdrum intej^ind cumfedhus , h delit (ys ha henteSyduide deuv ren t . E ^tioruM cam ibus ddeHan turyturn Iddeyexifiimantes nvulturn hxc conferre ad conte corporis hahiticmydc robur. Cdpita (^iir.p eorwm , tielur e* duUutn pretlofuijf libenter canedunt yfinguMiem quocp lU loriem bibunt yfiti defami hoc modoftmul fatisfacientes. T^tuntiir dutem equis cajiraiiSy^ujd faimSy jTns^ aclacoru De Arcanis fmt pdiieniiores . Alunt eosrams dc corttcihm arhonm xternitatis, herbdrum'<p radicibus y<iuas ip/J equi uouerunt ungutios es Ub.2. ca. its. ruere e terra. Sunt tamen parui illorum cqui^ lice: robufih mores autem gentis alibi defcripfunus.

V^LtraSueeian^in man Baltheo y referunt promontoa Kafus pro- riumeffequoduocantSandum Wafum ^nam mformam inontoriu. ndft ex regione 2^'oTtpede m mare extendituryC fub eo uoa rago y quee fmgulis fexhoris eefiu patitur fluitip ac rrfluity tantaep ui du^m refluit aqud,in uoraginem naues abfoi bety ut eo tempore non tuto tranfire liceat.

Cui homi- Videntur auiemregiones etiam pr.^eter lathudhiistda |ics & ani- UonemfipfeperfedliquidcfficereynaniH:fpaa: abaT.iis malia,noii noft^circulo uerfus Boream xxxviil ferme partih/.sJia eodem mo flat-.hahetcp incolas albos: ttixta flumen platXytdira xquir do in regio noB^ circulim totidem partibus ytncolx funt colore cors cibus cun- ticicajianea fimili , ferrugineo yfifco: htxta Caput bonx dem haben fpeiyquod orietaitbas licet multo fu hiSytamc totide partib. tlbusiituin. ab eodeaquinodij circulo diflat uerfus aiiflrum, plane m» gri jtint hommer . Cimqs fub torric{j w ncjrrix regiontbus generaliter nigri fmt , m occidentali tamen India Mexicua ni y atque al^ eiufde regionis accolx cajianei coloris funty non aut mgri ; nifi in regione Qjsareca-.ut uideantur jtirpe fotius qua a^is natura tales euadere. Kurfus ibi non funty neque crifpj^nei^ calui^ K^pnectpHeinPeruregioneyCum

tamen

LIBERI. 49

tdmen maxima fit : a cad. Ea <jUO(f regio tis, adamantes mn fe qui fub torrida orientali iam diu cognita degunt i In Cas narijs etiam , qua Eortunata funt infida , hctriines edunt camesartidas, cf mulli eorum X X cuniculos , quandoip e, tiam caprum integrum deuordt.cum tamen Arabia fcdix^ fub eadem fermc altitudine, fcilicetxy l partium (namho reaiwres exijiiniantur ha mfula,quam Ptolemausdefcru pferit ) homines habeat molles,mites, c? cibiabflinentifsU mos.Caufa ergo partim generatis efi, quoniam Sol ad Ca* pricomum maxime nunc terra appropinquans, calidioreni C? iuflo ficciorem facit tegicnem.ficcitas autem,caufa coa loris illius ferruginei. Rurfus cum Caput bona fpei,crflua men Piata, ultra aquinoSij circulum fuit, qui in priore loa co habitant, nigri euadunt : quia humidiores ctim fmt, ey fubpantia tenuioris , demgrannir ut offa: hi autem terrei uelitt lateres, in ferrugineum colerem iranfcunt. Suntaua tem hu>nidiores,& molliores,ob Sciem orientem. Facit ad, hoc ey cultus. Aphri enim niidi incedunt, ty montes non ha bent,ubi fe condantfideb nigriores euadut. Indi uefies m* duunt, & montibus perfape fe abium.Hifpam uerb cti cui ti fmt hommes,lauantes fe fapius, mundi ey candidi in Hia fpali funt. Qjitnetiam plurmCm facit fitus terranm,ey oa nimbus magis aquarum ortus. Ciim enim ex arido loco,cr a meridie defluxerint, lutulenta ,cy eo magis metallica fuba flantia imbuta, qui fleri polefi, ut non tingant hommes f cum omne metalium, nigrum colorem efferat, praterpua tum aurum.

Referunt etiam , montem in Tcr.lrifa , qua una efl ex Fortunatis , quem adeo efferri in calum retuli, in imo uU

D rentem.

■ tamen ( ut diximus) obliqui funt ac cum fmaragdis abundet cy margarU rt, nec elephantes, aut rhinocerotes.

Fortunata- rum infiila- luni incol^.

Mons mi- rabilis.

50 DE RERVLt VARIETATE, renum , m medio niuofnm , in cacumine fumum emittere. Caufam exponere oportet^quoniam non oh hunc folu^fed oh alios multos eiufmo distalia docemus. N’a nc^p hoc cjuod cotingityO^ cpiod eft cjuandotp^c:^ quandotp no erit:0'<iuod no e/tyerit cp- alihi: pro fcopo proponitur. Sed quomodo id fiatyinuefiigandu. Altifitmus emm ck fttyCp Udor inanedio quam in cacuminCyexhaUdo perfupcrioraferturyno in me dtUyquia latera d centro plurimit diliant,ncq;pcr/oratus eji ea in parte : humor autem defluensy radice uircntcm facit. Jlittcs cce- luxta fretum autem Magalianu , uideri nutes caruleas tJiXm. affirmant:funt enimmomes aldfsin:!:quod an uerii fitymul ti merito dubitarent nam ratione carere no uidetur. tas men fi ita effet , uerifimde aliquando cotigtffe m noftris res gionihus.Magna igitur difficultas eftyCum nunqua hoc aus ditum fit. Itaep haud uerifimile uideturynifi hoc modo fiat: congelata nix uapore imbuitur atro , fed qui minime calis dus fit. Qj^omodo autealta nix pofsit uapore imhutydiffix cile eji conicclura ajjequi. Exifiimandu ig>turefi,foU fus perficiem fic affici : nam cp-in nojiris regionibus quandocp crocea jaut rubra cofpicitur.rubefcit emm uetufiate^ut edd Arifloteles docet. antiquior ergo ubi euaferityCceruleaf.et, non folum oh uetiijiaum ipfantyft d quod ad glaciei natus rd accedat ■ ep'profpeftuscLcnginquOy quemadmoduo-in aercycoeruleum ofiendat. Eappomim autcgenSyde quapau lo ante dtxtmuSyad extremos feptenirwnes extenditurmam eoru ecHefia beati Andrcie difiat {ut referum)ab teouinos idij partibus L X x X 1 1 1 1 Solilni igitur panibus feXyultra t£ quino ftij cir eidum prcfpiccre veffunt.- X^nde illis dies £* jliuus maior qum(p menf.busy cp- nox hycmalis tantundem. Extenduntur nfcp adpo'um: ita m tenebris habitartyCens Ringifcri. mediocri corpore, fagtttandi perhifsma. Rmgiferis un:ns

LIBERI.

tur.ceruorim genus eft^ut allds diximus^colaris ftmilis afu mym horis X 1 1 pafJUum millia C L perfidum, uehkulmi ducentes: cornua humiliora, ^uam ceruis, c? <^uadd lanugi ne ohdudaiiihUru articidi dum ambulant, itaperjlrepuc, ut nuces collidi exiflimes, Ecclefia illa,Vpfalicnfi epifcopo fuhiedaeft. Bxaucupio,uenatione,0'pifcani umuntuiim m<p fruges, nec urna prouemant, Pauemifsimi fi igoris,ez iiam nudiycum tamen pellibus, quarum maxima hts ej} coa pia,tnuniaKtur.In tabernaculis ligneis hahiiam,cilm domi biiscareant . Ah oppofita parte fub Antardico polo , ejl Brafiita, cr ipfa culta homimbus diuerforum moru,0' uaa rijs,fedfi£risJn medio Indi,atit Aethiopes, qui fub aquino dij circulo,crcitra,ulira(p tota habitae torrida ^na.Tera rd hanc omneunusOceanus mermedt,ay extrema Bappid ad Brafiuani, o- k Gadibus Gallice parte Neufiriam Urna hens terras ipfas ab occidente in orientem drcurr.ambit.

Vblergo terra fyderumui non 'exJ^aluLquod tenue ejl, Regiontim ^ pTctfenimhma mare ,ob falis abundGnttam{id autem genera pro contingit in frigidioribus regionibus ) bUumen abundat, prieratibus tielut m hlandia,o- Brttartma,0‘ Gallia.Vnde aduen<t,03 dilUn^la* dore qua fi perpetuum eius rd percipiunt, ubi uel Sol decos xerit terras, aut alia caufa moueantur^prafenim ceeru-nii Cb id putei aquashabent prauas,C'jontei:nifihuc»iivus fluant, aut aliius effodiantur puiet.Ingema quocp ad iram promora c? Unitate,!:^ corpora magis tnfllubria.Vti uerb niontes,meltora emraa: fednecefp (jl,loctm efie fterileuu Ot Id etia;n fit,ui in pluribus non adfini ferpentes^Primu^ quod tum aliquando e popidisgenitce jmt, nemine transs Scipemts preme non propagantur, frigore etiafni:ihis,quce ad Ars cur in pluri f:u fum :ramU:ce,int€rehnt.Si d caufa gtneralior eji,quod bus inlbiia ki his biatmen abundet. Si iguur pLurtmil abundet, a-ab ncmlnf*

D i odore.

51 DI RER.VM VAR.IBTATE, odorcy c? ab immodica ficcitate offenduntur, CJ* intereunt, l>e gcB«ra- Ofiendmusemmaliasyferpentesnaturdficcioreselfe. Vhi ii natiuaBri igitur inftdce e fco^ulis gaiemntury neceffe eftuetujiate Ia» tannix. pides exedi , ac ueluti canefcere , uelut m Britannia : uidi»

mus enim terram albam ac uelut canam^ex lapidibus uetut ^ • (iis fa^am^hanc uocantgypfum . QMdmofrrm primum neceffe efi^ut fertilis fitytum uapore mdrls,<jui uen:o dedua ^us eam excalefacit , c? impin^at.adefl enim falis natus rdy^irt fale humidum pingue : mm quia lapis putrefcens ,

pinguem reddit terram. Omne enim himidum quod coma putruityiam pingue eji : hoc enim demonflratu ejl. Bt huic indicio efl , quod in Gallia partibus frigidioribus, lapides albos fpargum m agris,quibus loco jieTcorationis funt.In* deftyUt aqua(^ut Sxt) corrumpantur a gypfo^ t^yfant in» falubres . Ndm fi has coxeris, bulla pragranies fent , C7 quadifficilme diffoluantur,t:^uafigypfuYa adharet.Cor* rumpitur cp- oh id aer. Et ab utroip morbus pe fidens fudoa rifcus nafcitur, de quo in libro Bxpertmentortm diximus.

Ex horum etiam lapidum humido tenui, plumbum album generatur. plumbum albwm,quiagvpfum eji album erfri gidum . Hominv/m quo(p natura, cp- mores ob id afficiunt tur: atqi duriores funt , ac magis a'udetes atcppertinaceSy fimul<:2'inftabdcs.

Infulatum Simt autem mfidafteriles, alia arida , alia lapidea,^ genera <}ua cruda. B(xa{nda:uerb,aliabitummofa.,aliagypfca Nrfm tuor. in cabdis locis, parua o ahftp pliutia Orida, cp- qua tn fria gidiore loco uon concocta. Facunda aut non admixto faa U,gypf:a ucl aJmiMof iiuminofa. Qua igitur exlapide molliori aut u rra , tales furu : duplum eji autem de horum Telia ardc5. caufis j»> libris de At tcrnitatis arcanis. Bft autem earum natura, pro terra cp- lapidum qualitate. Bruannia adeo hia

tumia

LIBERI.

tumkiofi! ejl, ut non filumlapides aTdtitnt,feI terra,cum trica inafa-.ultra Nouocajlnm ciuttatem in cumulos afm feructur. Hac utuntur, ut pro alendis igmtus^crpro domo rum tedorijs, tegularum loco. Adiuuant ad concipiendos i^fs ericce radices.Tremit etiam terra ipfa Britannia non paris fupereiptitantAusnoiis ,utcumex Amulthone Lift conem ueniremus. Caufam efje animaduerti,non quod eam uema fubejfent,fed quod terra illa mgra,quaftfun^s ina nis ejjet. Ardet enim c3' ibi terra, cr lapidum qui uruntur, tanta copia m Scotia efi,ut pretio udiori uendantUr longe, quam apud nos ligna. Porro terra ipfa, quod multum haa beat aeris, fungofa, ideoep rerAdet, cp- ita tremere uidetur. Ejl etiam aquofa,idei plus fumi emittit, quam lapides. La pidumuero quidam adeo aqua expertes, utfiunocareant. O flen fume fi enim in libris priortbus , fumum fieri exhus mido aqueo.

Eficp alia tremoris terra caufa, illius tenacitassut mot do uelui lora fubfidat ; medo , dum pondus minui incipit, redeat.

Caterum , cur in aliquibus regionibus hac aut illa non imeniantur , uelut in Neapolitano agro cicada , in Creta noiiuac Certius efi,afmos in tialde frigidisregionibusnon propagari : nam cilm antmal fu natura frigidum, eneruas tur , er infeeeundum fit : aitp exilespracipue quod heminis bus feruire cogitur. Cerebrum enim maxime his in locis afs ficitur. Alia non prouemunt, quia almenium defit : alia, quia minus ualida: obii i quibufcunf caufis uehementiot ribus extinguuntur. Ciitadam,quoitiam copia adefi inimu eorum animalium fuo generi,unde paulatim deficiunt. Am lia, quia certis foltim locis prouemunt,ut rhmoceiotes,moa noctrotes^ , C mulsa alia. Et rurfus quadam, quia nona

D t Aum

Lapides af- dentes abf* que fumo.

Afini cur ia frigidifsi- mis regio- nibus non propagans tur.

54- t) E VARTtTATE R E R V M, dum inueSld , tit eiiam de plantis:at<p hoc maxime in infut hs accidit . Vemim pauca funt ^cpteenaturee proprietati cum loci natura pHgnantc.,non adolefcunt.

Vrbes area QjMnrwMeroin hominihus agrinatura acloci pofsit, tiifereta ha maxime prater catera apparet ocfcmannbus urlium /i- b entes ledi tus : nam <^uanmcun-:p aream natura di fcreueritjfeuflu» tionib. ob- mine^fcumonte^acuaUfyfeii accitui defcenfu^fcu collibus,

41 exi». faru ciues minime pofftmt efje concordes.perpeiuisip quas fi feditiomhus agitur - Licet etiam fpeftare^quam diuerfa in eadem urbe fmu corporum c^facienm cffigies,mores, morbiep acualetudo,folumpro urbis partium ratione,ats queadccsh plagas afpc^u : ita o puteorum profunditas teSyt^p- arearum iitus, c? aquartmyacriscp fdlubritas,pro ca hifdem utbis fuu , tam'<p paruo fpacio , adeo magnam ua» yietatemfufciplunt.

«ero feli homines pro regionum uarietate dtffes tentiam magnam fufeipiunt , fed etiam planta cr animas Itum omne genuSjatip etiam pifchm. Naminmarirubroy tum IniicOy tcflacea omnia^m maximam molem crefeunt.

Jn SyriayCaprse prolongas habent duriculas-.m Cilicia ues roytam longo c?- molli piloy ut ouium infiar tondeantur. Ia Scythia, arietes cornibus carent. Boues qiwip S)ri:e,fcas ■, pularum nodos fle^iunt, ut cameli. Sues minime obnoxij I

/erpenturn iHihut , ob humidt abundantiam, caloris^, ros | i’ur:tnmus etiam fcorpionum in Scythia , tamen percufsi i fcorpionibus pereum: c? multo magis homines. In tiniuers fumbelluce omnes multiformiores in Africa funt-ficut in BuropdfortioreSy o- tn Afta efferatioreSyUt inquit Arifios \ teles. At planta in Aphrica uaria,in Afia efficaces, in Bus fopa mitiores o- minus noxia.

Qyamuis Lappios extremi orhk homines dixerimus ^

LIBERI.

eonfldt tdmen hanc appellationem fmffegeneralemy cu ul BUtmij trdeoso' yorealioresfintBidmij^iluortmregiouppdd pol», poltwt extenditur. Quibus uerfus nos Jiiccedunt ab orienx te Scricfin^:atip hi ad lacum album, qui in fine efl Mofcos uiee, extenduntur uerfus Meridiem. Ab occidente uero funt I^mmarcij.^ regione lacus albi occidentem uerfus eJiTof ma regio, inde Lapf ij uere diHi , dt<p in ultimo occidentis Trondanes . C^amobrem ha omnes prouincia , ^ perpes tuis rigent niuibus ac glacie , nc Hescp haben t multoru dies rum,ita pro inhabitabilibus a Ptolemao cenfentur. Ex ad uerfo yfubBorffd tamen funt regiones infulis pene fimiles: quodetid Getis contitigit.Cdm enim fuh Borea aqua aburt dent, terra uero fit inaquatis, neceffarium eft,utfrequhes fmt riui , o-marepafstm ingrediatur terra, quamobrem ut terra fiic a^uiscircundata , fit infularu loco. Porro qui fub polo habitant, Solemnitnquam habent propius partibus Lxvi.cu dimidia, procul uero panibus CXlii. O^dimis dia, qui autem fub aquinoftij circulo cu Solpropinquifsis mus efi.fuperjlat in anno bis iccrtici eorum, cit longifsime difiat partibus xxili at<p dimidia. In Mofcouia uero fini husborealibusnoxatep dies trtmeftris fub foljlitijs, AeftU Borealicst^ UonamqjMdio,Iumo ac Julio perpetua dies,Nouebri, Des regionu ua cembriflanuario perp€tudnox:intermedijst(poribus fin^ rictates ac. lis XXllii.horis dies c:;^ nox aduenit. Sed Februario, Mar pene mira- tw o* Aprili primu exigua dks, nox maxima, proceffu con cula. trario modo res fe habet. Augufto uero nox hreuifsima.Os longfsima,aquinodti}sdi(hus ,quim Martio funt at(p Septembri ubiip nox ac dies e/i X 1 1 horarii. Hyemis au tem tempore comodius it er,tametfi frigus maius ac nox ob flent.No^i quide fuccurrit Luna,qua fingulis menfibus,ut fepte perpetuis dieb. latet uacua luminibus, itacupUnaefl D 4 feptem

5® DI REKVM VARIETATE, feptm perpetuis diebus luctt. Reliipiis XV diebus p<sr:im Licet, purtim non, ut de Sole diSlum efl.Cumip Luna latet, claritas flellarum, quie perpetuo fulget, o lumen a niuilus repercuffum auxilio funt.Atip eo tnagis,qu6d Sol non tmil tim fub finitore deprimitur, propter illius ad eeauinoft^ circuli fttus fimditudinem : cum f omnia aduerfa fuerint Sol,luna, ajira, tiede ac faces pifeium pinguedine oblitee fuppetias ferunt: Namhienonuentis extmguuntur,fed accenduntur. Oh id ergo eo tempore maxime artes exer, cent . Pracipue uero neruos ringiferortm attenuant ac pleflunt, hamis ferreis equorum fiLs tenuioribus uefles te, xunt,e ftupafunes,cum nec lini,nec canabis copia fu. Itaip tejlas idos magis fatiat, quam hyems,no folum caloris ma, gnitudine cy lucis perpetuitate,fed quod culices maximi c? multi homines infefient. Propter enim perpetuum calorem multiplicantur: nec uefpertdiones, qui illos folet deuorare, cum nox nunquam a flate fu , poffunt eos abfumere :ohid feeuu hoc matum, maxime in Mofcouue fmihus. Sub alti, tudine autem poiiLxxxvi partium frigusintolerabUe, ty fupra modum fauit . Sed inter montes uelut Sulla cy Sears, qui inter Nouergiam & Suetiampoftti funt, etiam media ajiate maximum frigus efi. Et ut tuto iter per illa loca dirigipofsit ,funt enin} altifinti , tum etiam in alioru uerticibus flatua lapidea,ac ueluti columna uiam quaft o, fiendentes funt difpofuee . Catenim hyemis frigus tantum abejl,ut preepediat iter, ut etiam iuuet.Nam glacie ac niue denfata cy polita ringiferi commodius pondera quatuor e, quorum uehunt. Ita labuntur, nb trahuntur aut ambulant. Qjioi fi nix aut facies durata,aut arbor decidua iterpra pedierit,fecurihus res agitur. Aeftate uero omnia impedita (ftif mftdajimt. jbiprimumenftsMaijmediofrondespuU

LIBERI. 57

luldnt,!^ arbores germinant. Vt omnia ferius, ijuamapud nos proueniant,<^ucedam etiam nunquam.

Sub polo autem dies una C7 nox, anni cum compleant, locis intermedys etiam media ratio dierum acnoHiumefi obferuanda. Qjtieasregiones habitant,fagittandifuntpe Tttifsmi : necminusuiris ualent mulieres. Cceterum,gens fimplicifsma,a' doli quaft expers. Viri tamen preedam dit uidunttcr in faminas imperium habent.

TERR/E MIRACVLA.

C A P V T V.

( NTEB. terree miracula e]} motus eius,de TerijmotS 1 quo altas di ftum eji. Qjiatuor eius diffes differenti»

' rentiie,ab ejfellu. Chafmatichus , cum ab effeftu.

' perfoditur terra, atipdehifcit: fuccedit^

^ lacus,autfpecus. Brafmat'ichus,cumau

tolliturtfic jiunt montes, ©■ m mari infultt nafcuntur. ClU timachus, cum euertutur tedificia: ex hoc genere maximus,

Traiani tempore , cum euerfa ejl ciuitas:& ipfe,ut ferunt, miraculo feruatus. Micematichus, cum dum fit fonus nui xmus,exauditur. Atep cuilibet ex prioribus commifeetur hic. Maximum fuiffe in toto pene orbe,temporihus Valent Tetrx mo- tmard,Valentiscp Imperatorum. In quo illud infigite fuit, tus maxi • ut difiettis aquis ,paterent abdita maris: er quee nunquam mut . antea Solem uiderant,ualles,montes<p,tunc illuflrarentur.

Eodem impetu translata naues,etiam fupertefla Alexant dria. Vnam uidit iam uetujiate corruptam duobus tmllU bus pajfuum iuxta Methonem, Ammianus Marcellinus.

Omitto euerfiones urbium er oppidorum.De iaufis autem horum,diliumeji.

In Kuaragua, prouinck India oecidentalis,iuxta mtu D f net»

‘jt DE RERVM VARIETATE, Specus mi- rcocciiJfnfiiie, inter Dtirimem , tjiti i fthmus noute Hi fpd» xabilit. nia,cr Mexicum^fpecus efi Mdfaia,<:juodriecp cinmm^nes que litpides eruftat,fed foium fumum c flammam^exiftii mitmnaUumeffc quod ferucdt: itaip cum CX Lfcrncfiijr, id eftpedihtis CLXXXVll/Vnnc demi fiffent feruum in cijla,jldtim uki proximus incendio fuit, colliquatifunt cdi thcnicdnnuli inferiores.Qjiod uerd mugis nurum e fi, cum nuilit ihi planti^riantur, pdffcres tamen gigni affirmant: quamohrem purum halitum exhalare fpentm oportet. In i^ahumetallan autem , eiufdem occidentalis Indice rez gione,iflhmo 3orealiore,gtgni referunt fulphtir adeo puz Sulphur pu rum,ut abfcp purgatione pyrio puherifufficiat, ibidemo' ranatiuum. liquor bituminis e genere , olei infiar fluit , quod optime Montes co- ardet . Sunt o ibi montes udrijs coloribus, adeo ut eorum iocati, terra, tinfturauaria fiat. Caufamalibiretulmus. Sedin torrida,ob fubtiluatem materiae meliiis tingitur moles.

ACLViE NATVRA E T G E-

NtRA, AC MOTVS.

C A P. VI.

V M Indus , Ganges^ dc Hilus, tum Niz ger Maragnonus , & Vabeaida fandae Marthie,cr que uocant pydparid,omnes maximi orbis amnes , quibustp non fupes rior f -d proximus fit llier,fub torrida s^o Flumina nd oriantur atap incrementu accipi.int : merito dubitari po curfubtor- tejl,undefiat,utftccifsiniaregwac calidifsima , contrario eida zona natura elemento, & quod citra omne controuerfiam frigiz Maxima, difsimu fit at.f humidifsimum,fouedt?Viditurautccaufa tjfe manifejlior, fiquidem calor Solis attrahens uapore co pioflWlfUt alibi didu eji, unde etiam fiunt pluuueafsidua.

Piam»

L r B I R. T, yp

pldnkks ijtiocp maior, plura congregdtflimin*. Vnde m ^iuropa,oh feetjtienliam montium, fmguli fluuij deuoluun tur m mare. Sunt tamen prteter Iftrum , altj etia apud Vr^ fammaxi!rii,uelutVolga{RhaPtolem(eusuocat')mquem Volga flu. 'Occa ingreditur: nam cum X X V. ojl^s in mare defcendit, mea. cual^ referant l.'X'S..Boriflhenesquoipulii in pontum in^ greditur, formam lacus refert, non tamen profunditut fttus pomis, spuam fluuij magnitudo , tam immenfse latitudinis caufafit. Et quod maius eji,refermt noti exmontibus,ut Cseteri ,fed in fyluis , non procul a palude Eronouuafiuxta utUam Dnycpersko.Cum etiam alius multo maior fmuliter oriatur iuxia monajierium heatse Trinitatis. Obium uera flumen referunt L X millia paffuis latitudinis habere,qucd fabulofum exifiimo: nift ut difium efi, de illius extenfone, ubi lacus formam refert , intelligamr : non enim fl.tmma adeo extendi in borealibus regionibus poffunt,ut in aujira libus, quod insequahs fu terra tymontuofa magis. Jnumr uerfum igitur, in calidis regionibus, ft montes adfmt ac ual les, maior efi copia aquarmn-.ubi uerb plana fu regio, maa ior efi aquarum copia in borealibus ; media, minora hat hent flumina tquomam in temperatis regionibus , omnia funt mediocria. Extrema uerb ad extremam declmant,tor rida utrinque ad abundantiam ; sy penuriam bcreales , ly quse fub alio